فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش در سال ۱۴۰۲ در دو فاز مجزا به‌منظور بررسی تأثیر ژنوتیپ و شرایط محیطی (اقلیم) بر ویژگی‌های فیتوشیمیایی زیتون ( Olea europaea L.) اجرا شد. در فاز اول، بیست ژنوتیپ زیتون رایج در ایران از نظر چهار صفت ارزشمند شامل اولئوروپین، محتوای فنول کل، فلاونوئید کل و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی مورد ارزیابی قرار گرفتند. این مرحله در کلکسیون زیتون مرکز تحقیقات کشاورزی گرگان انجام شد. در فاز دوم، دو ژنوتیپ زرد (رقم خوراکی بومی ایران) و کرونایکی (رقم روغنی وارداتی از یونان) به‌عنوان نمایندگان گروه‌های ژنتیکی و کاربردی متفاوت، در سه منطقه با شرایط اقلیمی متمایز شامل اصفهان، گرگان و گنبدکاووس کشت شدند تا اثر برهم‌کنش ژنوتیپ و محیط بر صفات فیتوشیمیایی به‌طور دقیق‌تر بررسی شود. این آزمایش‌ها به‌صورت طرح فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام گرفت. نمونه‌برداری از میوه‌های دارای حدود 70 درصد تغییر رنگ انجام شد. محتوای اولئوروپین با دستگاه HPLC و فنول کل و فلاونوئید کل با روش اسپکتروفتومتری اندازه‌گیری گردید. فعالیت آنتی‌اکسیدانی نیز با آزمون DPPH ارزیابی شد. ساختار و غلظت ترکیبات فیتوشیمیایی زیتون به‌طور معناداری تحت‌تأثیر هر دو عامل ژنتیک و شرایط اقلیمی قرار داشت. نتایج فاز اول نشان داد ژنوتیپ‌های بررسی‌شده تنوع قابل‌توجهی در ترکیبات فنولی و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی نشان دادند؛ به‌طوری‌که بیشترین محتوای فنول کل در ارقام ماری و کوراتینا (به‌ترتیب 78/5 و 62/5 میلی‌گرم بر گرم) مشاهده شد و ارقام ماری و شیراز دارای بالاترین سطوح اولئوروپین (به‌ترتیب 23/1 و 04/1 میلی‌گرم بر گرم) بودند. برخی ارقام مانند کنسروالیا و دیره در اغلب صفات مقادیر پایین‌تری داشتند. در فاز دوم نیز محتوای فنول کل هر دو ژنوتیپ در مناطق گنبدکاووس و اصفهان بالاتر از گرگان بود، در حالی‌که ظرفیت آنتی‌اکسیدانی در گرگان بیشترین مقدار را داشت. کمترین میزان آنتی‌اکسیدان نیز در رقم زرد در اصفهان مشاهده شد. در نظرگرفتن این نتایج در برنامه‌های به‌زراعی و اصلاح ارقام، می‌تواند تولید زیتون با کیفیت بالا و پایداری اقتصادی باغداران را تقویت نماید.