بررسی اکوفیتوشیمی ترکیبات ثانویه گیاهان دارویی و نقش آن در کنترل آفات
نویسندگان
1 بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران.
2 بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران.
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد حشره شناسی کشاورزی، گروه باغبانی و گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
4 کارشناس ارشد بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران.
doi
https://doi.org/10.71847/ejmp.2025.1220974چکیده
ترکیبات ثانویه گیاهی بهعنوان فرآوردههای متابولیکی غیر ضروری برای رشد اولیه گیاهان، اما حیاتی در سازگاری و بقا، نقش مهمی در دفاع طبیعی گیاهان دارویی در برابر آفات دارند. این ترکیبات که شامل آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، ترپنوئیدها، و سایپونینها هستند، با سازو کارهایی همچون خاصیت حشره کشی، بازدارندگی از تغذیه، ایجاد اختلال در رشد و نمو و نیز اثرات دافعه میتوانند جمعیت آفات را بهطور مؤثری کاهش دهند. شواهد اکوفیتوشیمی نشان میدهد که میزان تولید و الگوی این متابولیتها تحت تأثیر عوامل محیطی مانند دما، نور، رطوبت و تنشهای زیستی و غیر زیستی دچار تغییر میشود. این مرور با تمرکز بر منابع معتبر بین المللی و منطقهای، به بررسی تنوع ترکیبات ثانویه، مکانیسمهای اثر، کاربردهای عملی و چالشهای موجود در بهرهگیری از آنها برای مدیریت آفات پرداخته است و همچنین به چشمانداز آینده آنها بهعنوان بیوآفتکشهای پایدار پرداخته شده است. یافتههای جمع بندی شده نشان میدهد که ترکیبات ثانویه گیاهان دارویی میتوانند بهعنوان گزینهای بالقوه و زیست سازگار برای کاهش مصرف آفتکشهای شیمیایی مطرح شوند. با این حال، محدودیت هایی همچون پایداری پایین برخی اسانسها در محیط، تفاوت عملکرد میان شرایط آزمایشگاهی و مزرعهای، و نیاز به فناوریهای نوین در زمینه استخراج و فرمولاسیون، از جمله موانعی هستند که باید در تحقیقات آتی مورد توجه قرار گیرند.
