بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی بومی منطقه اسفراین خراسان شمالی

نویسندگان

1 استادیار، گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
https://doi.org/10.71847/EJMP.2026.1233370
چکیده

اتنوبوتانی شاخه­ای از دانش بومی است که به مطالعه کاربرد سنتی و محلی گیاهان مناطق مختلف توسط افراد محلی و فرهنگ­های مختلف پرداخته و هدف آن توصیف روابط میان فرهنگ­ها و گیاهان با تمرکز بر چگونگی استفاده از آن­ها می­باشد. در این تحقیق با توجه به تنوع پوشش گیاهی استان خراسان شمالی و نیز منابع سنتی و علمی متعدد، مطالعه‌ای جهت شناسایی گیاهان دارویی منطقه اسفراین و استفاده از دانش و تجربه اهالی بومی براي معرفی خواص و موارد ناشناخته گیاهان دارویی موردنظر انجام گرفت و اطلاعات مربوط به جنبه­هاي مختلف گیاهان از قبیل مصارف سنتی، نحوه استفاده و زمان جمع­آوري نمونه‌های گیاهی از افراد بومی باتجربه گردآوري شد. نتایج پژوهش نشان داد، از تعداد 87 گونه گیاه دارویی، 12گونه به تیره نعناعیان (Lamiaceae) تعلق داشته و پس از آن تیره چتریان (Apiaceae) با 9 گونه و تیره کاسنیان (Asteraceae) با 8 گونه در رتبه‌های بعدي قرار گرفتند. گونه دارویی آویشن‌ با 67 گزارش جهت رفع مشکلات گوارشی و تنفسی، گیاه شیرین بیان با 58 گزارش به منظور درمان بیماری­های گوارشی و عمومی و گیاه باریجه با 45 گزارش با هدف درمان بیماری­های گوارشی و عمومی به ترتیب بالاترین میزان شاخص گزارش استفاده (UR) را نشان دادند. همچنین گیاه‌ آویشن با 24/0، شیرین بیان و باریجه با 17/0 به ترتیب بیشترین میزان شاخص فراوانی نسبی ثبت (RFC) را به خود اختصاص دادند. در ارتباط با شاخص اجماع مطلعین (ICF) نیز گروه بیماری تنفسی با 83/0 بیشترین میزان این شاخص را در بین سایر گروه‌های بیماری کسب کرد. یافته­های این تحقیق نشان می­دهد که اطلاعات اتنوبوتانیکی مردم این منطقه می­تواند زمینه مناسبی برای شناسایی اثرات درمانی جدید گیاهان، استفاده بهتر از گیاهان دارویی و فرآورده­های آن­ها را فراهم آورد.