بررسی اتنوبوتانی گیاهان دارویی بومی منطقه اسفراین خراسان شمالی
نویسندگان
1 استادیار، گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
https://doi.org/10.71847/EJMP.2026.1233370چکیده
اتنوبوتانی شاخهای از دانش بومی است که به مطالعه کاربرد سنتی و محلی گیاهان مناطق مختلف توسط افراد محلی و فرهنگهای مختلف پرداخته و هدف آن توصیف روابط میان فرهنگها و گیاهان با تمرکز بر چگونگی استفاده از آنها میباشد. در این تحقیق با توجه به تنوع پوشش گیاهی استان خراسان شمالی و نیز منابع سنتی و علمی متعدد، مطالعهای جهت شناسایی گیاهان دارویی منطقه اسفراین و استفاده از دانش و تجربه اهالی بومی براي معرفی خواص و موارد ناشناخته گیاهان دارویی موردنظر انجام گرفت و اطلاعات مربوط به جنبههاي مختلف گیاهان از قبیل مصارف سنتی، نحوه استفاده و زمان جمعآوري نمونههای گیاهی از افراد بومی باتجربه گردآوري شد. نتایج پژوهش نشان داد، از تعداد 87 گونه گیاه دارویی، 12گونه به تیره نعناعیان (Lamiaceae) تعلق داشته و پس از آن تیره چتریان (Apiaceae) با 9 گونه و تیره کاسنیان (Asteraceae) با 8 گونه در رتبههای بعدي قرار گرفتند. گونه دارویی آویشن با 67 گزارش جهت رفع مشکلات گوارشی و تنفسی، گیاه شیرین بیان با 58 گزارش به منظور درمان بیماریهای گوارشی و عمومی و گیاه باریجه با 45 گزارش با هدف درمان بیماریهای گوارشی و عمومی به ترتیب بالاترین میزان شاخص گزارش استفاده (UR) را نشان دادند. همچنین گیاه آویشن با 24/0، شیرین بیان و باریجه با 17/0 به ترتیب بیشترین میزان شاخص فراوانی نسبی ثبت (RFC) را به خود اختصاص دادند. در ارتباط با شاخص اجماع مطلعین (ICF) نیز گروه بیماری تنفسی با 83/0 بیشترین میزان این شاخص را در بین سایر گروههای بیماری کسب کرد. یافتههای این تحقیق نشان میدهد که اطلاعات اتنوبوتانیکی مردم این منطقه میتواند زمینه مناسبی برای شناسایی اثرات درمانی جدید گیاهان، استفاده بهتر از گیاهان دارویی و فرآوردههای آنها را فراهم آورد.