دگردیسی اسطوره در غزل های حسین منزوی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

doi
چکیده

حسین منزوي (۱۳۲۵- ۱۳۸۳) با به­کارگیری زبان امروزي و تحوّلاتي كه در عرصۀ غزل به­وجود آورده است، جزءِ نوآوران اين عرصه شمرده می­شود. از ویژگی­های بارز غزل­های منزوی استفاده از اساطیر به­ویژه اسطوره­های ملی و حماسی است. شیوۀ پردازش این اسطوره­ها و گاه گزینش یکی از ویژگی­های این اساطیر، نشان­دهندۀ اهمیت آن جنبه، از نظر منزوی است؛  هرچند عناصر اسطوره­ای رایج نیز در غزل­های منزوی حضوری پررنگ و برجسته دارند. نگارندگان با روش توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متن غزلیات منزوی با پاسخ به این پرسش­ بنیادی که منزوي چگونه و با چه شگردي، ساختار دیگري از تلمیحات اسطوره­اي را در غزلیات خود طرح می­کند؟ می­کوشند نگاه دیگرسانِ شاعر به این عناصر اسطوره­ای را کشف و استدلال کنند، تلفیق اساطیر سبب درهم­شکستن زمان­ و مکان در غزل­های منزوی شده و این کارکرد، به بازآفرینی اسطوره­ها و بازتولید روایات تاریخی و داستانی در بافتی نو و دارای ظرفیّت­های معنایی و دلالت­گریِ تازه در شعر منزوی منجر شده است. تغيير نقش اسطوره‌ها به صورت كاربرد اساطير مذهبي در شعر تغزلي يا اساطير عرفاني در شعر ملي، تلفيق اسطوره‌ها با طبيعت، تبديل­شدن اسطوره به استعارۀ مفهومي، شكل‌گيري خيال‌هاي نو سوررئالیستي و انديشۀ تكامل به واسطۀ توجه خاصّ وی به کارکردهای اساطیری خورشيد از جمله مواردي است كه از شگردهاي نوگرايانۀ منزوي در كاربرد عناصر داستاني و اسطوره‌اي شمرده مي‌شود.