تعهدِ ایدئولوژیک و مخاطب شناسیِ شعر سیاوش کسرایی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران.

doi
چکیده

سیاوش کسرایی از شاعران نوپردازیست که به واسطۀ گرایش حزبی و تعلق خاطری که به ایدئولوژی مارکسیستی داشت، در شکل­گیری گونه­ای شعر نو با ماهیتِ گفتمانی خاص، نقش ایفا نموده و آثاری با مختصات و رمزگانِ مرامی و ایدئولوژیک سروده است. در این نوشتار، کیفیت، ابعاد و شاخصه­های بخشی از شعر کسرایی که متأثر از  تفکر سیاسی و حزبی و نیز تحت تأثیر مخاطبان ویژۀ او تکوین یافته، به شیوۀ توصیفی- تحلیلی مورد بررسی و کاوش قرار گرفته است. یافته­های پژوهش حکایت از آن دارد که کسرایی در مواردی نه فقط در جایگاه شاعر، بلکه در موقعیت یک ایدئولوگ و نظریه­پردازِ حزبی و سیاسی ظاهر شده است؛ بدین­واسطه، شعر او ویژگی­های مرامنامه یا بیانیۀ حزبی و ایدئولوژیک را به خود پذیرفته است. در این موارد، شعر کسرایی عموماً در راستای اعتباربخشی به ارزش­ها، آرمان­ها و مولفه­های ایدئولوژی مارکسیستی نظام یافته است؛ از این روی، بیش از مخاطبان عام و معمول شعر، مخاطبانی را مد نظر داشته که با شاعر، همگرایی و مشترکات فکری و ایدئولوژیک دارند؛ یا از عادات و زمینۀ ذهنی لازم و مناسب برای ادراک مفاهیم و محتوای ایدئولوژیک شعر او برخوردار هستند. زیرا تنها این گروه از مخاطبان می­توانند پیام، معانی و مفاهیمی را از شعر کسرایی دریافت و برداشت کنند، که کسرایی قصد القاء و انتقال همان­ها را به خوانندگان داشته است.