تعهدِ ایدئولوژیک و مخاطب شناسیِ شعر سیاوش کسرایی
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران.
doi
چکیده
سیاوش کسرایی از شاعران نوپردازیست که به واسطۀ گرایش حزبی و تعلق خاطری که به ایدئولوژی مارکسیستی داشت، در شکلگیری گونهای شعر نو با ماهیتِ گفتمانی خاص، نقش ایفا نموده و آثاری با مختصات و رمزگانِ مرامی و ایدئولوژیک سروده است. در این نوشتار، کیفیت، ابعاد و شاخصههای بخشی از شعر کسرایی که متأثر از تفکر سیاسی و حزبی و نیز تحت تأثیر مخاطبان ویژۀ او تکوین یافته، به شیوۀ توصیفی- تحلیلی مورد بررسی و کاوش قرار گرفته است. یافتههای پژوهش حکایت از آن دارد که کسرایی در مواردی نه فقط در جایگاه شاعر، بلکه در موقعیت یک ایدئولوگ و نظریهپردازِ حزبی و سیاسی ظاهر شده است؛ بدینواسطه، شعر او ویژگیهای مرامنامه یا بیانیۀ حزبی و ایدئولوژیک را به خود پذیرفته است. در این موارد، شعر کسرایی عموماً در راستای اعتباربخشی به ارزشها، آرمانها و مولفههای ایدئولوژی مارکسیستی نظام یافته است؛ از این روی، بیش از مخاطبان عام و معمول شعر، مخاطبانی را مد نظر داشته که با شاعر، همگرایی و مشترکات فکری و ایدئولوژیک دارند؛ یا از عادات و زمینۀ ذهنی لازم و مناسب برای ادراک مفاهیم و محتوای ایدئولوژیک شعر او برخوردار هستند. زیرا تنها این گروه از مخاطبان میتوانند پیام، معانی و مفاهیمی را از شعر کسرایی دریافت و برداشت کنند، که کسرایی قصد القاء و انتقال همانها را به خوانندگان داشته است.