تدوین چارچوب مفهومی نقش‌آفرینی شرکت‌های دانش‌بنیان در نظام آموزشی ایران با رویکرد داده بنیاد

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی ، واحد ارومیه ، دانشگاه آزاد اسلامي، ارومیه، ايران

2 دانشيار گروه حکمرانی آموزشی و سرمایه انسانی، واحد اروميه، دانشگاه آزاد اسلامي، اروميه، ايران

3 دانشیار گروه علوم تربیتی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

doi
چکیده

هدف : هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی نقش‌آفرینی شرکت‌های دانش‌بنیان در نظام آموزشی ایران بود. روش : پژوهش حاضر از حیث هدف، کاربردی– اکتشافی و از نظر رویکرد، کیفی بود و با راهبرد نظریه داده‌بنیاد مبتنی بر رویکرد نظام‌مند اشتراوس و کوربین انجام شد. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل ۳۲ نفر از خبرگان، شامل اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌ها، مدیران شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه آموزش و مدیران آموزش‌وپرورش بودند که به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. قابلیت اعتماد کدگذاری‌ها با روش هولستی بررسی شد و ضریب توافق ۸۶ درصد به دست آمد که بیانگر ثبات مطلوب فرایند تحلیل بود. یافته‌ها : تحلیل داده‌ها نشان داد شرایط علّی مدل شامل تحول دانشی و فناورانه، ناکارآمدی نظام سنتی آموزش، سیاست و حکمرانی دانش‌بنیان، محدودیت‌های بودجه‌ای و مطالبه اجتماعی برای عدالت و کیفیت آموزشی بود. این شرایط در بسترهایی مانند حکمرانی آموزشی، فرهنگ مدرسه، زیرساخت فناوری، نابرابری منطقه‌ای و شرایط اقتصادی معنا پیدا می‌کنند و عواملی نظیر شایستگی فناورانه شرکت‌ها، صلاحیت حرفه‌ای معلمان، الگوهای مشارکت، حمایت‌های ساختاری و نظام ارزیابی، شدت و جهت اثرگذاری آن‌ها را تعدیل می‌سازند. راهبردهای استخراج‌شده نیز بر هم‌آفرینی مدرسه و شرکت‌های دانش‌بنیان، تأمین مالی نتیجه‌محور، توانمندسازی سرمایه انسانی، معماری داده، استانداردسازی و توسعه پژوهش‌های کاربردی متمرکز بود. پیامدهای الگو نیز در پنج سطح آموزشی، اقتصادی، فرهنگی– اجتماعی، مدیریتی– نهادی و فناورانه– پژوهشی صورت بندی شد. نتیجه‌گیری : نتایج پژوهش نشان داد که نقش شرکت‌های دانش‌بنیان در آموزش نباید به تأمین ابزار یا اجرای پروژه‌های مقطعی تقلیل یابد. الگوی پیشنهادی، مدرسه را به‌مثابه زیست‌بومی یادگیرنده و نوآور بازتعریف می‌کند که در آن شرکت‌های دانش‌بنیان نقش شتاب‌دهنده نوآوری آموزشی را بر عهده دارند.