فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عرفان عملی  یا سیر و سلوک الی الله در برابر عرفان نظری مجموعه‌ای از اعمال و مناسکی است که نتیجه آن‌ها رسیدن به مقام معرفت است و روندة این راه را در شمار عارفان در می آورد. این اعمال اگر چه در سلسله‌های مختلف عرفانی متفاوت است اما همگی بر ذکر و فکر و خلوت و عبادت و ضرورت وجود پیر تاکید دارند و سعدی این اصول کلی را پذیرفته است. اما نوآوری‌ها و هنجارشکنی‌هایی از او به ظهورآمده که تا عصر او تقریباً بی­سابقه است. در نگاه سعدی مهم‌ترین ابزار سلوک خدمت به خلق است تا آن جا که کل طریقت را بدان منحصر کرده است و از این رهگذر مکتب او در تعاملات اجتماعی و اصل اخلاق محوری شکل می گیرد و این دو اصل محوری در اهداف سلوک نیز لحاظ می شود چنان که او هم به کمالات فردی نظر دارد و هم به نقش­آفرینی‌های اجتماعی. این دو اصل حاکی از دوره‌ای «نو تعریف» در مکتب سعدی است. مولفه‌های اساسی این دوره توجه خاص به اصل خدمت و احسان، گسترش فرهنگ اخلاق محور، سیر و سلوک در تمام لایه‌های اجتماعی از عوام تا صاحبان قدرت و سلطنت و در کنار آن رسیدن به مقام توحید وجودی و لقای الهی است که بلندمرتبه‌ترین کمال بشری است. با این مقدمات سعدی سالک الی الله را آمیزه‌ای از کمالات صورت و معنی می­داند و به هر دو ساحت شخصیت فردی و اجتماعی انسان و نسبت آن‌ها با سیر و سلوک توجه کرده است.