بررسی نقشهای ترغیبی و ارجاعی لیلی و مجنون نظامی گنجوی براساس نظریه ارتباطی رومن یاکوبسن
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.
3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی،شوشتر، ایران.
4 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.
doi
چکیده
مهمترین نقش زبان، نقش ارتباطی است و آن زمانی ایجاد میشود که پیامی بخواهد رد و بدل شود. یاکوبسن نظریه ارتباطی خود را براساس شش اصل مطرح ساخته است که عبارتند از: فرستنده، گیرنده، پیام، زمینه، رمز و تماس که سبب ایجاد نقشهای مختلفی در شعر میشوند. در هر کدام از نقشهای زبانی نظریه یاکوبسن، مخاطب با نشانههای خاص ادبی مواجه میشود و قادر است به کمک این نقشها به معنای تازهای برسد. از نقشهای زبانی موجود در لیلی و مجنون نظامی، نقش ترغیبی و ارجاعی است. در منظومه لیلی و مجنون، نظامی به کمک شعر که در واقع متن به شمار میآید با مخاطب ارتباط برقرار میکند و نقشهای ترغیبی و ارجاعی به شکل پیام، درونمایه و مخاطب بر طبق الگوی ارتباطی یاکوبسن مشاهده میشوند. نظامی بر اساس نقشهای ترغیبی و ارجاعی، مخاطب را ترغیب میکند و هم درونمایه و زمینه پیام را بیان میکند. این مقاله به روش توصیفی – تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای به بررسی نقش ترغیبی و ارجاعی در لیلی و مجنون نظامی میپردازد و نتیجه اثرگذاری پیام و شعر نظامی را بر مخاطب بیان میکند. نتایج پژوهش نشان میدهد که نقش ترغیبی کاربرد زیادی در اشعار لیلی و مجنون دارد و نظامی برای اینکه بتواند مخاطب را به کاری تشویق و ترغیب یا از کاری منع کند از نقش ترغیبی استفاده میکند. همچنین مشخص شد که نظامی برای بیان درونمایه، زمینه و انتقال پیام به مخاطب از نقش ارجاعی بهره برده است.
