فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر بر مبنای تبیین اهمیت استفاده از ابزارهای زبانی در غنی‌سازی اثر ادبی و برجستگی زبان استوار است. در طی قرن‌ها شاعران با بهره‌گیری از هنجارگریزی سعی در شکستن چارچوب‌های زبانی و ارائه زبانی نوآورانه داشته‌اند. هدف این مقاله، مقایسه و تحلیل انواع هنجارگریزی به کار رفته در دو متن «خسرو و شیرین» از نظامی گنجوی و نامی اصفهانی با هدف شناسایی تفاوت‌های اساسی در کاربرد مکرر انواع هنجارگریزی‌های این دو شاعر است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای و با رویکرد مقایسه‌ای انجام شده است. نتایج نشان می‌‌دهد هر دو شاعر با عدول از تلفّظ و ساختار معیار در سطوح آوایی (اضافه، حذف، اشباع و…)، واژگانی (نوآوری در ساخت، ترکیب و ابدال واژه‌ها)، همچنین دستوری (تغییر در روابط فعل و اسمی)، سبکی کوشیده‌اند تا وزن عروضی، موسیقی درونی و تصاویر ادبی را تقویت کنند؛ با این تفاوت که نظامی گنجوی در مثنوی بلند خود از تنوع گسترده‌تر فرایندهای هنجارگریزی و تأثیرپذیری از زبان بومی و فولکلور آذربایجانی بهره برده، اما نامی اصفهانی در قالب‌های کوتاه‌تر عمدتاً بر اشباع و ابدال صامت و ترکیب‌های وصفی–عربی تکیه داشته است و در نتیجه هر یک با سبک‌سازی شخصی، سهم چشمگیری در غنای زبان و جلوه‌های شاعرانه شعر فارسی گذاشته‌اند.