بررسی و تحلیل زمینه های کاربستِ تعلیمیِ «تمثیل» در اسرارنامه ی عطار نیشابوری
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
doi
چکیده
عطار نیشابوری در اسرارنامه، با انعکاس باورهای عرفانی، تعلیمی و دینی خود، اثرش را به مرامنامهای اخلاقی بدل کرده که خوانش و بهکارگیری مبانی آن، در رشد و ارتقاء سطح معنوی افراد اثرگذار است. او با بهرهگیری از شگردهای مختلفی، موفق به تبیین افکار خود شده است که در این بین، تمثیل بسیار برجسته به نظر میرسد. یکی از کاربستهای تمثیل در متون ادبی از جمله اسرارنامه، بازنمایی موضوعات اخلاقی و اندرزی است. تمثیل در اسرارنامه دستکم یک کارکرد اصلی (کمک به انتقال مفاهیم اخلاقی و معرفتی مورد نظر شاعر) و یک کارکرد فرعی (ابعاد زیباییشناختی) دارد. در این مقاله، با روش توصیفی-تحلیلی، زمینههای کاربست تعلیمی تمثیل در اسرارنامه بررسی و کاویده شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد که عطار برای تغییر سرنمونهای اخلاقی و وضعیت روانی فردی و گروهی؛ به چالش کشیدن رفتارهای غیرقابل قبول؛ بیدارسازی ذهن و ارائهی مدلهای رفتاری جایگزین؛ آموزش غیرمستقیم نکات تعلیمی؛ خلق تداعیهای قدرتمند در ذهن مخاطب و سادهسازی مطالب ثقیل، از ظرفیتهای تعلیمی تمثیل استفاده کرده و موفق به آفرینش منظومهای با روساخت داستانی و روایی، و ژرفساخت اندرزی شده است.
