فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ضمایر زبان فارسی جزو مقوله­هایی هستند که بسامد پائینی دارند و قابل شمارش­اند و بنابر نظر بیشتر دستورنویسان در گروه « اسم » قرار می­گیرند. از آنجائی که واژه­های زبان فارسی به نسبت نوع مقوله در دو دسته­ی باز و بسته قرار می‌گیرند، ضمیرهای زبان فارسی از این نوع­اند و شمار و بسامد آنها نسبت به اسم، صفت و قید از دایره­ی بسته­تری برخوردار است. بنابر علل ذکر شده، دستور نویسان چندان توجّه و عنایتی در جهت تعریفی مستقل از ضمیر برنیامده­­اند و به تبع ویژگی­ها و قابلیت داشتنِ ضمایر را برای واژه­سازی در زبان فارسی بررسی نکرده­اند. بی­توجّهی دستورنویسان و پژوهندگان این حوزه به مقوله­ی ضمیر تا آنجاست که در بعضی دستورها حتّی مبحث ضمیر را به صورت فصل جداگانه نیاورده­اند. «ترکیب»، اصلی­ترین شیوه در زایایی و گسترش واژگان زبان فارسی است؛ اگرچه در برخي، مقوله­ی اشتقاق نيز موجب زايش واژه­ي جديد مي­شود، ليكن تمام مقوله‌های هفت گانه‌ی زبان فارسی، ظرفیّت ترکیب سازی دارند. درباره­ی واژگان ترکیبی، از مقوله­های «فعل، اسم، قید و حرف » پژوهش‌هایی انجام گرفته. اما ضمیر، از جمله مقوله­­هایی است که به آن، هیچ توجّه و عنایتی نشده است. در این پژوهش سعی بر آن است که ظرفیّت ترکیب­پذیری ضمایر زبان فارسی و میزان زایایی آن­ها در چهار مقوله­ی «اسم، صفت،‌ قید و حرف» در ذیل انواع «مرکب، مشتق و مشتق مرکب» مورد بررسی قرار بگیرد و به تحلیل ساختمان واژگان ساخته شده از ضمایر پرداخته شود و با آوردن شاهد مثال­هایی از نظم و نثر فارسی، به تبیین آن واژگان ترکیبی ساخته شده از ضمایر پرداخته و قواعد هریک توصیف شود. ....