ارزیابی دو دهه گسترش بانکداری خصوصی و تامین مالی بر رشد اقتصادی در ایران(توهم یا واقعیت)

نویسندگان

1 استادیار گروه اقتصاد، واحد تبریز، دانشگاه پیام نور، تبریز، ایران

2 استادیار گروه مدیریت، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه ایران.

3 دانشجوی دکتری گروه اقتصاد، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران.

4 استادیار گروه اقتصاد، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

doi
10.71818/ecj.2026./1062362
چکیده

با گذشت دو دهه از آثار فعالیت خصوصی سازی بانک‌ها، نقش آنها بر رشد اقتصادی در ایران مورد مناقشه اقتصاددانان است. هدف این پژوهش اتخاذ رویکردی جدید در ارزیابی اثربخشی گسترش فعالیت بانکداری غیردولتی بر رشد اقتصادی است. با طراحی یک الگوی کلان اقتصادسنجی در دوره 1388:1 تا: 4:1399 به برآورد نقش بانک‌های غیردولتی بر رشد اقتصادی از طریق کانال تامین مالی پرداخته‌ایم. پارامترهای برآوردی در قالب حقایق اثبات شده میزان اثرگذاری اعطای اعتبارات در بانک‌های دولتی بر رشد اقتصادی را دو برابر بانک‌های غیردولتی نشان می‌دهند. ( 19/0 در مقابل 09/0 ) به رغم افزایش سهم بانک‌های غیردولتی از گسترش اعتبارات، اصلاحات بنیادی در ساختار نظام بانکی از نظر سرعت بهبود اصلاحات و میزان تطبیق آن با استانداردهای جهانی با شکاف عمیقی مواجه است که ریشه در انعطاف‌ناپذیری نهادی دارد. بازار پولی از نظر گسترش سطح خدمات، اعطای اعتبارات، افزایش سطح رقابت، کنترل داخلی و متنوع سازی ابزار مالی بهبودهایی را تجربه کرده‌اند، اما در قیاس با استانداردهای پولی جهانی شکاف عملکردی عمیقی دارند. این شکاف از نرخ بالای هزینه اعتبارات به عنوان درجه ریسک بالا، تورم‌های مزمن ساختاری، بی‌ثباتی در نرخ ارز و رشد پول پر قدرت عملکرد خود را نمایان ساخته است. سامان‌دهی حجم پول پرقدرت، انضباط‌گرایی پولی، تقویت فضای رقابتی و قانونمندگرایی به عنوان رفع موانع نهادی در نظام پولی تبیین‌گر میسر درست اقدامات سیاست‌گذاری در اثربخشی واقع‌بینانه در فضای کنونی محسوب می‌شود.