فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی کیفی، به واکاوی وضعیت غیرنظامیان آسیب‌دیده در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹-۱۳۶۷) از دو منظر فقه امامیه و حقوق بین‌الملل بشردوستانه می‌پردازد. در این مطالعه، «بزه‌دیده» به فردی گفته می‌شود که در نتیجه ارتکاب جنایات جنگی، دچار آسیب‌های مادی یا معنوی گردیده است. برای دستیابی به هدف پژوهش، اسناد تاریخی همچون گزارش‌های سازمان ملل و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، متون فقهی (شامل قرآن، روایات و کتب معتبر فقهی) و اسناد حقوقی (کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی) مورد تحلیل قرار گرفته است. پرسش اصلی آن است که آیا غیرنظامیان قربانی در این جنگ، از دیدگاه فقه و حقوق، در زمره بزه‌دیدگان محسوب می‌شوند؟ از نگاه فقه شیعه، جنگ تنها در چارچوب دفاع مشروع مجاز شمرده شده و تعرض به جان و مال غیرنظامیان به‌صراحت تحریم گردیده است. در جنگ تحمیلی، ایران در موضع دفاع مشروع قرار داشت، در حالی که عراق با بمباران مناطق مسکونی شهرهایی چون تهران و اهواز و نیز کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه مردم سردشت که به مجروحیت بیش از پنج هزار غیرنظامی انجامید، اصول مسلم فقهی و موازین بشردوستانه بین‌المللی را نادیده گرفت. یافته‌های پژوهش تأکید دارد که غیرنظامیان آسیب‌دیده از جمله زنان و کودکان، بزه‌دیده جنایات جنگی محسوب شده و جبران خسارت‌های مادی، روانی و معنوی آنان بر اساس قاعده فقهی «لا ضرر» و نیز مفاد کنوانسیون‌های ژنو ضروری می‌نماید. در پایان، ایجاد سازوکارهایی مانند صندوق جبران خسارت برای حمایت همه‌جانبه از این بزه‌دیدگان پیشنهاد می‌گردد.