فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تعدادی از گیاهان زینتی از جمله لاله‌ی واژگون، شمشاد خزری، سوسن چلچراغ، سرخدار و برخی ارکیدها در معرض خطر انقراض قرار دارند. بنابراین، توسعه‌ی سریع رویکردهایی برای حفظ و نگهداری درازمدت این گونه‌ها ضروری به‌نظر می‌رسد. بسیاری از این گیاهان در بانک‌های بذر و یا به‌عنوان گیاهان زنده در شرایط طبیعی، نگهداری می‌شوند. این روش‌های نگهداری؛ غیرقابل اطمینان، سخت و هزینه‌بر هستند. بنابراین، رویکردهای درون‌شیشه‌ای به‌عنوان روش‌های مکمل، ابزار مهمی برای حفاظت خارج از محل طبیعی ژرم‌پلاسم گیاهان در نظر گرفته می‌شوند. امروزه، حفاظت ژرم‌پلاسم گیاهان زینتی با فنون نوآورانه به‌ویژه با فناوری تولید بذر مصنوعی، انجام می‌شود. در ذخیره‌ی رشد آهسته، واکشت‌های دوره‌ای کاهش می‌یابند. حفاظت انجمادی، ذخیره‌ی ریزنمونه‌ها در دمای بسیار پایین (ازت مایع، 196- درجه‌ی سانتی‌گراد) است. در سال‌های اخیر چندین روش حفاظت انجمادی بر اساس شیشه‌ای‌کردن محلول درون‌سلولی از جمله کپسوله‌کردن-شیشه‌ای‌کردن، قطره‌ای-شیشه‌ای‌کردن و استفاده از صفحات انجمادی آلومینیومی (نوع V و D) توسعه یافته است. امروزه، پرکاربردترین روش حفاظت انجمادی، کپسوله‌کردن-آب‌برداری است. در آینده؛ فنون ترکیبی، نگهداری DNA، بررسی ثبات ژنتیکی گونه‌های منجمدشده به‌ویژه کایمرها، انجماد درمانی و یافتن رویکردهای ساده، قابل اعتماد و ارزان و باززایی راحت‌تر ریزنمونه‌های نگهداری‌شده، بیشتر مورد توجه قرار خواهند گرفت. مطالعه‌ی زیادی روی نگهداری ژرم‌پلاسم گیاهان زینتی به‌ویژه گیاهان زینتی کمیاب و در حال انقراض انجام نشده است. بنابراین، هدف این مقاله‌ی مروری، بررسی فنون مختلف حفاظت درون‌شیشه‌ای و حفاظت انجمادی و استفاده‌ از آنها برای ذخیره، اصلاح و مبادله‌ی منابع ژنتیکی گیاهان زینتی به‌ویژه گیاهان زینتی در حال انقراض است.