فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بی پیکره‌بندی فضایی در معماری مسکونی سنتی ایران، بازتاب‌دهنده ­ ی روابط اجتماعی _ فرهنگی و تجلی‌گاه اصل محرمیت است. مطالعه ­ی کمی این پیکره‌بندی در خانه‌های تاریخی قم، به عنوان یکی از مراکز مهم معماری دوره­ی قاجار، می‌تواند به درک عمیق‌تر رابطه میان سازمان فضایی و محرمیت کمک کند با توجه به چالش‌های معماری معاصر در تأمین محرمیت و حریم خصوصی، بازخوانی علمی الگوهای فضایی خانه‌های تاریخی با استفاده از روش‌های نوین تحلیلی، می‌تواند راهکارهای کاربردی برای طراحی مسکن امروز ارائه دهد. تکنیک نحو فضا به عنوان روشی کمی و سیستماتیک، امکان تحلیل دقیق روابط فضایی را فراهم می‌آورد. این پژوهش با هدف تحلیل و ارزیابی کمی نقش محرمیت در سازماندهی فضایی خانه‌های تاریخی قم در دوره­ی قاجار انجام شده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی _ تحلیلی و با استفاده از مطالعات میدانی و اسنادی انجام شده است. چهار خانه ­ی تاریخی شاخص قم (بروجردی، روحانی، زند و یزدان پناه) بر اساس معیارهای زمانی(تعلق قطعی به دوره­ی قاجار)، کالبدی(حفظ حداقل 70% ساختار اصلی) و عملکردی(کاربری مسکونی) انتخاب و با استفاده از تکنیک نحو فضا و نرم‌افزار دپس مپ مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. شاخص‌های اصلی تحلیل شامل ارتباط، هم‌پیوندی و عمق فضایی می‌باشند. تحلیل‌های کمی نشان می‌دهد که سلسله مراتب فضایی به عنوان اصلی‌ترین راهکار تأمین محرمیت، از طریق سه مکانیسم اصلی محقق شده است: 1) استفاده از عناصر واسط (هشتی و دالان) برای کنترل دسترسی 2) نقش محوری حیاط مرکزی در سازماندهی فضایی 3) تفکیک عرصه‌های عمومی و خصوصی از طریق لایه‌بندی فضایی. تفاوت در مقادیر کمی شاخص‌های نحو فضا در نمونه‌های موردی، نشان‌دهنده­ی انعطاف‌پذیری معماری سنتی در پاسخ­گویی به نیازهای متفاوت کاربران است.