چسبندگی هزینه های جاری و اثر آن بر ماندگاری کسری بودجه دولت

نویسندگان

1 استادیار گروه بودجه ریزی و مدیریت مالی دولت، مرکز پژوهشهای توسعه و آینده نگری، تهران، ایران

2 استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

doi
10.71818/ecj.2026./1198735
چکیده

کسری بودجه در اقتصاد ایران سابقه طولانی دارد و یکی از دلایل آن شکل­گیری ویژگی­ها و خصیصه­هایی در مخارج جاری دولت در طول زمان بوده است. تحقیق حاضر به مطالعه این خصیصه­ها به لحاظ آماری و تحلیلی پرداخته است. روش تحقیق در ابتدا مبتنی بر تحلیل مشاهدات و داده­ها و استنتاج فرضیه از آن بوده و سپس با استفاده از مدل اقتصادسنجی (NARDL) به آزمون فرضیه پرداخته و درنهایت یافته­های حاصل از آن تحلیل شده است. ویژگی­های مهمی که در این مطالعه برای مخارج جاری دولت نتیجه­گیری می­شود؛ چسبندگی مخارج در سطوح بالا، واکنش نامتقارن آن به تغییر انواع درآمدها و استقلال نهادی در فرآیند بودجه­ریزی می­باشد. به‌طوری‌که چسبندگی و عدم تقارن مخارج در مقابل تغییر درآمد نفتی بیش از سایر درآمدها است. با این حال، ویژگی­های مذکور در مقابل تغییر درآمدهای عمومی نیز قابل توجه است. خصیصه چسبندگی مخارج و نه نوسان آن باعث شده تا مخارج، نقش مسلّط در ایجاد کسری بودجه و ماندگاری آن داشته باشد. بررسی و تحلیل ویژگی‌های شکل‌دهنده مخارج و پیامدهای حاصل از آن نظیر، تورم، نوسانات نرخ ارز و امکان­پذیری اجرا و پیاده­سازی بودجه­ریزی مبتنی بر عملکرد نشان داد که سیاست افزایش درآمد (مالیات) البته با در نظر گرفتن ملاحظات آن، به‌شرطی می‌تواند باعث کاهش کسری بودجه عمومی دولت شود که با اجرای این سیاست، ویژگی کم­کششی مخارج همچنان برقرار باشد