آخوندزاده و اشکال حکومت: از سلطنت مشروطه تا ایده های جمهوری خواهانه
نویسندگان
1 دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
doi
چکیده
اندیشههای میرزا فتحعلی آخوندزاده درباره اشکال حکومت یکی از مباحث کمتر کاوششده در مطالعات حقوقی است. او که از منتقدان جدی استبداد و نفوذ نهادهای مذهبی در سیاست بود، در آثار خود به دو شکل حکومتی سلطنت مشروطه و جمهوری اشاره دارد. این پژوهش با رویکردی توصیفی تلاش دارد تا دیدگاههای وی را پیرامون این دو شکل حکومت از منظر حقوقی بررسی کند. آخوندزاده در تبیین مفهوم سلطنت، آن را معادل حاکمیت در نظر میگیرد و بر دو بُعد داخلی و خارجی آن تأکید دارد. از دید او، استقلال خارجی مقدم بر هر چیز است، تا جایی که استبداد داخلی را بر سلطه بیگانه ترجیح میدهد. در بُعد داخلی نیز بر تمرکز قدرت در نهاد سلطنت و حذف نفوذ روحانیون اصرار دارد. در بحث مشروطیت، هرچند به ضرورت تحدید قدرت سلطنت از طریق قانون و پارلمان اشاره میکند، اما این مباحث را تنها بهصورت گذرا مطرح کرده است. او همچنین به آثار تحدید قدرت بر حوزه امر عمومی پرداخته و فساد دولتی، بهویژه فساد مالی، را از پیامدهای تمرکز نامحدود قدرت میداند. در باب جمهوری، مشارکت عمومی در حکومت را مورد توجه قرار داده اما تنها به این نکته بسنده میکند که شریعت قادر به تحدید قدرت نیست. این پژوهش نشان میدهد که هرچند مباحث آخوندزاده در این زمینه محدود و گذراست، اما مطالعه آنها برای درک روند تحول مفاهیم حقوقی در ایران و جایگاه حکومت قانون ضروری است.
