تأملی بر شاخصهای مکانمندی در گونههای معاصر مسکن اقلیم گرم و خشک
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
doi
چکیده
مکانمندی از وجوه پراهمیت در ایجاد علاقه به محیط سکونت، حس تعلق و هویت نسبت به آن و راحتی و آسایش ساکنان است که به پدیداری حس و روح مکان در خانه میانجامد. مکان بهعنوان یکی از مفاهیم پایه در معماری، ساحتی برای سکنی گزیدن، تسکین و آرامش است؛ به عبارتی، انسان در مکان و از طریق مکان سکنی میگزیند. از سویی، دلبستگی به مسکن نیز پیوند عاطفی میان انسان و مسکن بوده که احساس اعتماد، امنیت و رضایت را در پی دارد. مفهوم مکان و ابعاد شکلدهی به آن عمدتاً در تحلیل مسکن سنتی مورد توجه پژوهشگران واقع بوده و یافتهها در خصوص مسکن معاصر، محدود به خلأ تحقیقاتی است؛ از این رو مکانمندی مسکن، موضوع پژوهش حاضر است که باهدف بازاندیشی در مفهوم سکونت و ارتقای تجربه دلبستگی در خانههای معاصر، به ارزیابی مؤلفههای شکلدهنده مکانمندی و رویکردهای کالبدی مؤثر بر آن در نمونههای مطالعاتی میپردازد. سوال تحقیق این است که کدام رویکردهای کالبدی در ایجاد مکانمندی خانههای معاصر ایرانی نقش دارد؟ و مؤلفههای شکلدهنده مکانمندی در خانههای معاصر ایرانی چگونه ارزیابی میشود؟ روش تحقیق شامل ترکیبی از رویکرد کیفی بهصورت تحلیل و تفسیر اطلاعات کتابخانهای پیرامون نظریات مکانمندی و دلبستگی به مکان و نیز رویکرد کمی و کیفی و نرمافزاری بر مبنای نمونه موردی است که بهصورت مشاهده و تحلیل با شبیهساز رایانهای دپتمپ جهت بررسی چیدمان فضایی پنج گونه مسکن معاصر در شهرهای اقلیم گرم و خشک، انجام گرفته است. نمونهها شامل ده بنای مسکونی شاخص از پنج گونه ویلاباغ، تکواحدی متصل، چندواحدی متصل، آپارتمانی و مجتمع مسکونی در چهار شهر با اقلیم گرم و خشک است که از طریق بررسی تطبیقی نمونهها و روش استدلال منطقی، عوامل مؤثر بر مکانمندی مسکن معاصر ارزیابی و استنتاج شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که نحوه پیکربندی پلان و شکلگیری و مکانیابی عناصر فیزیکی و فضایی در مساکن معاصر میتواند کیفیات مثبت و منفی مکان و سطح دلبستگی به مسکن را تحت تأثیر قرار دهد. شناخت نتایج قابلیت نمود شاخصهای مکانمندی در کالبد به تصحیح فضایی عملکردی طرحهای مسکن معاصر یاری خواهد رساند.
