مردم نگاری مناسک تاسوعا و عاشورا در روستای دلویی بر اساس نظریه تحلیل نمایشی گافمن
نویسندگان
1 استادیار، گروه علوم اجتماعی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
2 کارشناسی ارشد، رشته علوم اجتماعی، جامعه شناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران
3 کارشناسی ارشد، رشته علوم اجتماعی، پژوهشگری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
doi
چکیده
مطالعه حاضر به تحلیل مناسک تاسوعا و عاشورا در روستای دلویی پرداخته است. هدف از این پژوهش درک معانی کنشهای کنشگران در مناسک مذهبی بوده و هم چنین سعی برآن بوده تا واقعیتهای پنهان ورای نمودهای ظاهری کنشگران کشف شود. همچنین با رویکردی اتنومتدلوژی و در سطحی خرد به تحلیل پدیده محرم پرداخته شده است. تکنیک جمعآوری اطلاعات مطالعات کتابخانهای، مصاحبههای عمیق و مشاهده همراه با مشارکت بوده. نمونهگیری هدفمند انجام شده و بمنظور پایایی و روایی برای هر یک از مقولهها و تعابیری که مفهوم سازی شدهاند شواهدی از مصاحبهها، عکس، فیلم و... نمایش داده شده است. یافتهها پس از بررسی کنشهای کنشگران در چارچوب صحنه نمایش در دو بخش روی صحنه و پشت صحنه نشان میدهد بسیاری از افراد در مناسک محرم بیشتر به بعد اجتماعی و عرفی آن توجه دارند تا بعد مذهبی مناسک. هرچند در ظاهر، همه کنشگران انگیزههای خود را مذهبی میدانند. نگاهی به تاریخچه شکلگیری مناسک محرم و به ویژه عاشورا مبیّن این امر است که حمایت یا عدم حمایت حکومتها از این مناسک موجب اوج و یا افول آنها در جامعه ما شده است. این مناسک متاثر از نظام اجتماعی در سطح کلان است و در بعد فردی نیز بر عواطف و احساسات تاکید میشود و جنبههای شناختی اهمیت کمتری دارد. درنهایت؛ در بعد اقتصادی بیشتر بر وقف و نذر تاکید میشود. هر چند واقفین و نذرکنندگان انگیزه خود را مذهبی بیان میکنند ولی در پارهای از موارد از طریق آزمایشهای نقضکننده میتوان به ورای کنشهای ظاهری کنشگران پی برد.
