پِی‌رنگ به عنوان ابزار سیاست فرهنگی: بازآفرینی هویت ایرانی-اسلامی در سینمای اقتباسی ایران (نمونه موردی «ناخدا خورشید» و «شب‌های روشن»)

doi
چکیده

این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای در پیوند روایت‌شناسی و سیاست فرهنگی، به تحلیل چگونگی بازآفرینی هویت ایرانی-اسلامی در دو اقتباس شاخص سینمای ایران، «ناخدا خورشید» (ناصر تقوایی، ۱۳۶۵) و «شب‌های روشن» (فرزاد مؤتمن، ۱۳۸۱)، می‌پردازد. پرسش اصلی تحقیق آن است که ساختار پِی‌رنگ چگونه می‌تواند به عنوان ابزاری در خدمت سیاست فرهنگی عمل کند و در عین اقتباس از متون ادبی بیگانه، به تقویت ارزش‌های بومی و دینی جامعه ایرانی یاری رساند. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و با مطالعه منابع نظری روایت‌شناسی، سیاست فرهنگی و هویت ایرانی-اسلامی، به تحلیل محتوای متون ادبی اصلی و فیلم‌های اقتباسی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در «ناخدا خورشید»، پِی‌رنگ ماجراجویی با تأکید بر مقاومت در برابر سلطه و عدالت‌خواهی، فضایی می‌آفریند که ارزش‌هایی چون شجاعت، وفاداری و مسئولیت اجتماعی را برجسته می‌سازد؛ در حالی‌که در «شب‌های روشن»، پِی‌رنگ جست‌وجو سفری درونی برای کشف معنویت، صداقت و تعهد اخلاقی را بازنمایی می‌کند. این دو نمونه، با بومی‌سازی خلاق روایت‌های ادبی غربی، هویت ایرانی-اسلامی را از رهگذر روایت تثبیت کرده و نشان می‌دهند که سینمای اقتباسی ایران می‌تواند به عنوان ابزاری مؤثر در سیاست‌گذاری فرهنگی، انتقال و تقویت ارزش‌های دینی و ملی را در سطحی هنری و ماندگار تحقق بخشد.