وقف راهبردی فرهنگی در توسعه اجتماعمحور: تحلیل محتوای وقفنامه تاریخی جامع الخیرات
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران، تهران
2 استاد گروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیارگروه تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
چکیده
وقف بهمثابه نهادی فرهنگی در طول تاریخ، همواره نقشی فراتر از خیرات فردی و کنشی آخرتنگر ایفا کرده و با سازماندهی منابع در مسیر تحقق عدالت اجتماعی، پیوندهای فرهنگی میان نسلها و طبقات مختلف جامعه موثر واقع شدهاست. این پژوهش با بهرهگیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، به استخراج مضامین توسعهای از متن وقفنامه جامعالخیرات پرداخته و از نرمافزار MAXQDA برای کدگذاری و سازماندهی یافتهها استفاده کرده است. نتایج نشان داد که وقفنامه جامعالخیرات در پنج بعد توسعهای واجد اهمیت است: توسعه اجتماعی و عدالت ترمیمی (از طریق بازپیوندهای اجتماعی و فرهنگی، حمایت از اقشار آسیبپذیر و کاهش نابرابریها)، توسعه انسانی (با تأکید بر آموزش، سلامت، ارتقای فرهنگی و کرامت انسان)، توسعه اقتصادی وقفپایه (در قالب معیشت پایدار، بهرهوری اجتماعی، ایجاد فرصتهای شغلی و پایداری منابع)، توسعه زیستمحیطی و فضایی (از رهگذر خلق فضاهای عمومی، حفاظت از محیط زیست و ارتقای کیفیت زندگی)، و توسعه سیاسی و حکمرانی مردمی (با تکیه بر مشارکت، شفافیت، مسئولیتپذیری و نظارت اجتماعی). افزون بر این، تحلیل مضامین نشان داد که جامعالخیرات نهتنها یک سند شرعی و حقوقی، بلکه به عنوان نهادی فرهنگی الگویی پیشرو از حکمرانی اجتماعمحور در بستر تاریخی یزد است که قابلیت بازخوانی برای حل مسائل امروز، الهامبخشی در سیاستگذاریهای اجتماعی و شهری و بازآفرینی الگوهای عدالتمحور را دارا میباشد.
