طراحی فراگیر پیشگیرانه برای معلولیتهای پنهان در شهرسازی: مطالعهای بر کوررنگی و بازتولید معلولیت
نویسندگان
1 دکتری تخصصی شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری تخصصی شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دکتری تخصصی شهرسازی، گروه معماری و شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.71711/hoviatshahr.2025.1213900چکیده
این پژوهش با رویکردی انتقادی و میانرشتهای به بررسی «معلولیتهای پنهان» در طراحی شهری میپردازد. تمرکز آن بر کوررنگی است که اگرچه در ظاهر آشکار نیست، اما تجربه و مشارکت اجتماعی را محدود میسازد. در این چارچوب، مفهوم «طراحی پیشگیرانه» بهعنوان رویکردی مطرح میشود که از همان مراحل آغازین، اصول دسترسپذیری و تنوع ادراکی را لحاظ میکند تا مانع بازتولید موانع گردد. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل مفهومی–نقادانه و نشانهشناسی فضایی با بهرهگیری از شبیهسازی ادراک رنگ در مترو، میادین و فضاهای عمومی است. یافتهها نشان میدهد اتکای صرف به رنگ منجر به «طرد خاموش» کاربران دارای معلولیتهای پنهان میشود و ضرورت نظام نشانهگذاری چندلایه و چندحسی را برجسته میسازد. این مقاله با تمرکز بر عدالت ادراکی، چارچوب «طراحی بدون افشا» را بهعنوان الگویی نوین برای طراحی فراگیر و سیاستگذاری شهری ارائه میدهد.
