تحلیل سازمان فضایی و مولفههای دفاع غیرعامل در کاروانسراهای خوزستان با تاکید بر روش هرمنوتیک و نحو فضا
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.
2 گروه معماری، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
doi
10.71793/hoviatshahr.2026.1211889چکیده
پژوهش حاضر به بررسی کاروانسراهای خوزستان (دهدز، معینالتجار، افضل، و دزفول) بهعنوان بناهای تاریخی کلیدی در تجارت و امنیت جاده ابریشم، از منظر دفاع غیرعامل و سازماندهی فضایی میپردازد. پرسش اصلی، شناسایی معانی فرهنگی و تاریخی در طراحی معماری این کاروانسراها با تأکید بر دفاع غیرعامل است. هدف مطالعه، تحلیل مؤلفههای دفاع غیرعامل با استفاده از رویکردهای هرمنوتیک و نحو فضا و کشف معانی نهفته در این بناهاست. این پژوهش کیفی، با روش پدیدارشناسی هرمنوتیک، ابعاد فرهنگی و اجتماعی را کاوش کرده و با تکنیک نحو فضا، ساختار فضایی را تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهند کاروانسراها، فراتر از کارکرد مادی، نماد هویت فرهنگی و اقتصادی و بازتاب پیوندهای اجتماعی و تاریخی هستند. مطالعه با پیشنهاد راهکارهایی برای طراحی معماری مدرن، مرمت بناها، و برنامهریزی شهری پایدار، بر استفاده از شاخصهای نحو فضا و دفاع غیرعامل برای خلق فضاهای ایمن و متناسب با اقلیم و فرهنگ تأکید دارد.
