از «اقتصاد حضور» تا «حضور اقتصاد» در معماری و شهرسازی ایران ( بررسی سیر تحول تاریخی میدان توپخانه تهران)
نویسندگان
1 استادیار گروه معماری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
2 استاد گروه مرمت دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری تخصصی گروه معماری دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
doi
10.71793/hoviatshahr.2026.1214448چکیده
«اقتصاد حضور» چارچوبی پویا برای بررسی و آشکارسازی پدیدهها در دورانهای تاریخی است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان از این مفهوم برای فهم کنش معمارانه بهره برد. روش پژوهش بر مبنای پدیدارشناسی هرمنوتیکی راینر شورمان شامل سه مرحله فروکاست، برساخت و واسازی است. یافتهها نشان میدهد اقتصاد حضور افقی است که دامنه فهم و کنش سوژه را در تاریخ هستی تعیین میکند. سرشت مکان بهمثابه کیفیتی از امری ساختنی، آثار معماری را به شیوه آرشیک (اصیل) یا آنارشیک (غیراصیل) تفسیر میکند. تحلیل میدان توپخانه در چهار دوره تاریخی (1404-1250ش) نشان میدهد تغییر آرشههای اقتصادی از زمین، تجارت به اقتصاد رانتی-نهادی بدون توجه به زمینه منجر به تحول از مکان اصیل به بیمکانی میدان شده است. مشارکت نظری این پژوهش ارائه چارچوبی چندلایه برای تحلیل آثار معماری بر اساس اقتصاد حضور است که تحولات از سطح کلان به خرد مرحله ای حرکت میکند.
