اخلاق در شهرسازی، از دغدغه تا تحول: طراحی چارچوب مدل AEM
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسیارشد، گروه برنامه ریزیشهری، دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری،گروه شهرسازی و طراحیشهری، دانشکده هنر و معماری ، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه شهرسازی و طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.71793/hoviatshahr.2026.1213649چکیده
دراینپژوهش، «اخلاقشهری» بهعنوان مجموعهای از اصول و ارزشهایی درنظر گرفتهمیشود کههمبر رفتارحرفهای شهرسازان و هم برتجربهزیستهشهروندان اثرگذاراست. برایناساس، اخلاقدرشهرسازی بهمثابه بنیانی برای تنظیم کنشاخلاقی (رفتارها و تصمیمگیریهایحرفهای)، اخلاقزمینهای شامل ساختارهایاجتماعی، محیطی و فرهنگی و پیامدهایمعنایی مانند حستعلق و کیفیتزندگیشهری عمل میکند. هدفپژوهش، تحلیل کتابشناختی و محتواییمطالعات مرتبط و ارائه مدلنظری AEM (Action – Ethics – Meaning)است. پژوهش با مرورنظاممند و تحلیلمضمون، مقالات پایگاه Scopus از سال ۱۹۳۹ تا ۲۰۲۵ را بررسیکردهاست. تحلیلکتابشناختی با نرمافزار VOSviewer و تحلیلمضمون در ششمرحله انجام گرفت تا مضامین اصلی استخراج شوند. یافتهها نشان میدهد اخلاقدرشهرسازی در پنجخوشهمفهومی شامل اخلاقحرفهای، اخلاقپزشکی، عدالتاجتماعی، راهنماهایاخلاقی و اخلاقشهری درمواجهه با کووید۱۹است. همچنین شاخصهایاخلاقی در سهسطح «کنشاخلاقی»، «اخلاقزمینهای» و «پیامدهایمعنایی» طبقهبندیشدهاند و مدلیمفهومی با عنوانAEM ارائهشدهاست. درنتیجه، اخلاقدرشهر نهفقط از طریق قوانین و آییننامهها، بلکه پیشازآن، از وجدانفردی، تربیتخانوادگی و ارزشهایدرونی انسانها زادهمیشود. بنابراین، هرگونه سیاستگذاری آموزشی یا اجرایی در زمینهنهادینهسازی اخلاقدرشهرسازی باید برپایه تلفیقی از دانشنظری، شناختفرهنگی و تربیت بیننسلی بناشود.
