تحلیل زبان الگوی سیمای محلات شهر بیرجند با تمرکز بر محله های سرده،ته ده و میان ده از منظر شاخص های ماندگاری
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه هنر و معماری، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
2 استاد، گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه هنر و معماری، واحد بیرجند ،دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران.
4 استاد، گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
doi
10.71793/hoviatshahr.2026.1216330چکیده
جدارههای شهری نقش مؤثری در ادراک بصری شهرها دارند، تغییرات کالبدی سالهای اخیر در بیرجند موجب گسست در سیمای تاریخی شهر شدهاست. مرور مطالعات نشان داد علیرغم توجه پژوهشها به نما و سیما، شاخصهای ماندگاری جدارهها و زبان الگوی سیمای محلات تاریخی بیرجند تاکنون بهصورت نظاممند شناسایی و سنجش نشده است؛ خلأیی که این پژوهش به آن میپردازد. هدف، استخراج شاخصهها و سنجش ماندگاری سیمای سه محله سرده، میانده و تهده است. روش مطالعه توصیفی–تحلیلی است ، دادهها با برداشت میدانی، تحلیل بصری، مطالعات اسنادی و ۲۲ مصاحبه با اعضای هیئتعلمی، معماران و مطلعان محلی گردآوری و شاخصهها با دلفی نهایی و با روش MARCOS اولویتبندی شدند. یافتهها نشان داد پنج مؤلفه مقیاس و تناسبات، مصالح، عناصر کالبدی، عناصر عملکردی و خط آسمان بیشترین نقش و محله سرده بالاترین امتیاز ماندگاری را دارد. همچنین نتایج توانست چارچوبی بازتولیدپذیر برای هدایت طراحی های معاصر و حفاظت سیمای تاریخی ارائه کند.
