فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاب‌آوری خانواده به‌عنوان یک ظرفیت کلیدی، امکان عبور موفق از بحران‌ها را فراهم می‌کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های تاب‌آوری خانواده‌های ایرانی در بستر جنگ انجام شد. روش پژوهش کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد و از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۲ والد (۸ مادر و ۴ پدر) به‌صورت هدفمند انجام شد. داده‌ها با تحلیل محتوا و روش کدگذاری باز و محوری بررسی شدند. تحلیل داده‌ها منجر به استخراج یک مقوله محوری تحت عنوان «تاب‌آوری خانواده: انعطاف برای حفظ تعادل» شد که شامل ۱۲ مؤلفه کلیدی بود: خودمراقبتی روان‌شناختی همسران، مدیریت و آمادگی در شرایط بحرانی، منابع و شایستگی‌های روان‌شناختی خانواده، محیط امن و آگاهی زمینه‌ای، معنویت و باورهای تاب‌آورانه، تأثیر رسانه‌ها، شبکه اجتماعی خانواده، روابط صمیمانه و حمایتی درون خانواده، توانمندسازی و انعطاف در مراقبت از فرزندان، مدیریت زندگی روزمره، رشد فردی-خانوادگی و ارتقای ظرفیت‌های ادراکی-نگرشی. خانواده‌های تاب‌آور با حفظ تعادل هیجانی و شناختی، تقویت روابط زوجین و فرزندان، بهره‌گیری از منابع روان‌شناختی و معنوی و آمادگی برای مواجهه با بحران، قادر به مقابله مؤثر با محرک‌های استرس‌زا هستند. نتایج نشان می‌دهد تاب‌آوری خانواده ایرانی در جنگ، فرایندی پویا از «انعطاف برای حفظ تعادل» میان منابع درونی و بیرونی است. برخلاف مدل‌های فردمحور، مؤلفه‌هایی چون خودمراقبتی زوجین و آگاهی زمینه‌ای نقش کلیدی دارند. پیشنهاد می‌شود مداخلات روان‌شناختی، به‌جای رویکردهای دیرهنگام، بر آموزش مدیریت زندگی روزمره و انعطاف در مراقبت از فرزندان متمرکز شود.