زمین‌ شیمی و سنگ‌ زایی کمپلکس افیولیتی بشاگرد، منشور برافزایشی مکران، جنوب‌ شرقی ایران: رهیافتی بر منشأ ماگما و جایگاه تکتونوماگمایی

نویسندگان

1

2

3 دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران

4 دانشگاه علوم پزشکی اراک

5 دانشگاه علوم پزشکی تبریز

6

7

doi
10.22067/econg.2026.1167
چکیده

کمپلکس افیولیت‌ملانژ بشاگرد، در منشور برافزایشی مکران، اغلب از توالی‌های گوشته‌ای شامل هارزبورژیت، دونیت، لرزولیت، پیروکسنیت و عدسی‌های کرومیتیت تشکیل‌شده است. بررسی‌های سنگ‌شناسی نشان می‌دهد، واحدهای اولترامافیک، مافیک و اسیدی این کمپلکس به ترتیب، شامل پریدوتیت، گابرو و گرانودیوریت هستند و در سری‌های ماگمایی تولئیتی و پهنه انتقالی قرار دارند. الگوهای عناصر کمیاب خاکی بیانگر غنی‌شدگی پریدوتیت‌ها از LILE و LREE و تهی‌شدگی از HFSE  و HREE است که با فرایند ذوب‌بخشی و واکنش سیالات و مذاب‌های گذری با پریدوتیت‌های گوشته‌ای اولیه تفسیر می‌شود. بر اساس نتایج حاصل از تجزیه شیمیایی کانی‌های سیلیکاته، کلینوپیروکسن‌های واحدهای اولترامافیک از نوع دیوپسید هستند و گستره ترکیبی آنها شامل Wo 46 .03–51.16 ، En 45 .45–53.97 و Fs 0 .00–4.79 است و دارای مقادیر پایین Al 2 O 3 و TiO 2 بوده که با روند ترکیبی پریدوتیت‌های جلوی ‌کمان اقیانوسی تا پریدوتیت‌های اقیانوسی عمیق سازگار است. کروم‌اسپینل‌های موجود در کرومیتیت‌ها دارای قرابت ترکیبی با پریدوتیت‌های جلوی ‌کمان اقیانوسی هستند. این کروم‌اسپینل‌ها دارای عدد کروم (Cr#) بالا بوده و به نظر می‌رسد از یک مذاب بونینیتی شکل‌گرفته در شرایط آبدار و حاصل از درجه‌های بالای ذوب‌بخشی یک منبع گوشته‌ای تهی‌شده تبلور یافته‌اند. علاوه بر این، شیمی‌کانی در پریدوتیت‌های مورد بررسی ماهیتی دوگانه، شامل ویژگی‌های اقیانوسی- عمیق، جلوی ‌کمان و بونینیتی را نشان می‌دهد. این توالی گوشته‌ای احتمالاً در یک پهنه فرافرورانشی تکامل‌یافته است که ناشی از فرورانش اقیانوس نئوتتیس و برخورد نهایی صفحه عربی با بلوک مکران در کرتاسه پسین است.