فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آموزگاران و دانایان نخستین، آیین زردشتی را به‌شکلی که اینک می‌شناسیم، ساخته و احکام دینی آن را پدید آورده‌اند. بحث و مجادله فقهای دوره ساسانی با گذشت زمان منجر به‌شکل گرفتن احکام دینی و اجتماعی و الگویی برای فتوادهندگان و حقوق‌دانان شده است. در این مقاله احکام دو دانای دین به نام‌های اَبَرَگ و میدیوماه -که دارای چاشته(آموزه) هستند- از کتاب مادیان هزار دادستان، تنها نسخه خطی ناقص حقوقی بازمانده از دوره ساسانیان بررسی شده است. اَبَرَگ و میدیوماه در دوره ساسانی پیروانی داشتند. پرسش این است: احکام اَبَرَگ و میدیوماه و پیروان‌ آن‌ها چه مسایلی را دربر می‌گیرند؟ نتایج پژوهش نشان داد: احکام اَبَرَگ و میدیوماه مسایل فقهی مانند باور اعتقادیِ سُتُری، اعتقادی-اجتماعی مانند هبه، اعتقادی-حکومتی مانند وظیفه امانتداری مقام دولتی فِرِزبان و شناسایی افراد در گرفتن و بازپس دادن امانات، مسایل اجتماعی-مدنی مانند بی‌سرپرست رهانکردن خانواده، تنظیم جزییات مالکیت مشترک خانواده و وظایف خانواده در مقابل یک‌دیگر را دربر می‌گیرد. اعتقادات و باورهای ریشه‌‌ای مردم، که با گذشت زمان نباید تغییر کنند و جزو اصول دین زردشتی هستند، اساس فتوای این دانایان قرار می‌گیرند. پیروان این چاشته‌داران، حقوقدانان معتقدی بودند که نگرش سنتی به فقه و حقوق داشتند. با وجود اختلاف نظرها، متخصصان فقه و حقوق دوره ساسانی برای محکم نگه‌داشتن پایه‌های دینی و اعتقادی -که اساس شکل‌گیری حکومت ساسانیان بود- ضمن استناد به آموزه‌های چاشته‌داران و مفسران اوستا، از نگرش نو حقوقدانان و تازه‌های فکری زمانه اقتباس کردند و به‌کار بردند و توانستند معتقدان سنتی و نسل جدید سنت‌گریز را در جامعه مدنی دوره‌ ساسانیان مدیریت کنند.