بازتاب جنبش مزدکی در متون سریانی و بیزانسی
نویسندگان
1 گروه تاریخ، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران . bavafa@iaurasht.ac.ir
2 گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران. mirzamohamadhassani@iau.ac.ir
3 گروه تاریخ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ar.aghajanpour@iau.ir
4 دانشیار بنیاد دایره المعارف اسلامی (دانشنامه جهان اسلام)، تهران، ایران.(نویسنده مسئول) asbahrami@yahoo.co.uk
doi
چکیده
نام مزدک به عنوان رهبر جنبش مزدکی نمودی در متون هم عصر با ساسانیان نیافته است، به همین دلیل بازبینی و تمرکز بر متون همدوره با این جنبش، به خصوص متون سریانی و بیزانسی اهمیت به سزایی دارد. که از این میان میتوان به نوشتههای یوشع ستوننشین، نویسنده گمنام کرخ بیتسلوک، پروکوپیوس، آگاثیاس، مالالاس و تئوفانس، اشاره نمود. از ویژگیهای این متون این بوده که نشانی از نام مزدک در این منابع نیست اما آموزههایی مانند بدعتگذاری و اشتراک در زن شباهتی موضوعی با جنبش مزدکی آنگونه که در منابع اسلامی آمده دارد. در این مقاله به ارزیابی گزارشهای مورخان سریانی و بیزانسی و مقایسه آنها با منابع دوره اسلامیِ مربوط به جنبش مزدک خواهیم پرداخت. به نظر میرسد آنچه مورخان قرونِ 5 و 6م. درباره واقعه عصر کواذ/قباد اول مانند بدعتگذاری و اشتراک در زن گفتهاند، میتواند به ظاهر همان رویدادهایی باشند که مورخان اسلامی به واقعه مزدک منتسب کردهاند. با اثبات این همانندی و مشابهت میتوان نظر برخی پژوهندگان معاصر مبنی یاد نمودن سرکوب مزدکیان توسط نویسندگانی مانند مالالاس و تئوفانس را رد نمود. اما به سبب شباهتِ دادههای متون سریانی با معدود متون اسلامی که از زرادشتگان به عنوان فرقهای تأثیرگذار بر جنبش مزدکی و نیز واقعه سرکوب مزدکیان در عصر انوشیروان یاد نمودهاند میتوان دادههای این متون را بازتابی از جنبش مزدک دانست و از این جهت در گشودن برخی نکات تاریک و مبهم این جنبش از آنها بهره گرفت.
