بررسی رافعیت جهل به حکم شرعی در مسئولیت کیفری
نویسندگان
1 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 دکترای تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی، تهران جنوب، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران.
3 استاد فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22034/ijrj.2022.697878چکیده
جهل در معنای ناآگاهی و بیخبری، از مفاهیم کمتکرار اما بسیار مهم در حقوق جزای ایران است. قانونگذار تعریف دقیقی از جهل ارائه نکرده و در ماده 155 قانون مجازات اسلامی معنای جهل به نحوی نامعین به کار رفته، چنانکه جهل به حکم را عذر شرعی شمرده است. در مادۀ 217 نیز یکی از شرایط اجرای حد، آگاهی مجرم از حرمت رفتار ارتکابی خود است. بنابراین باید معنای جهل را در فقه به دست آورد، چراکه مفاهیم بنیادین حقوق اسلامی ایران از فقه و اصول فقه شیعه دوازدهامامی سرچشمه میگیرند. این پژوهش با بررسی تاریخچۀ بحث از جهل به حکم در دو علم اصول فقه و فقه، درصدد یافتن پاسخی برای تعریف جهل در حقوق جزای اسلامی ایران، بهویژه مادۀ 155 قانون مجازات اسلامی در موضوع جهل به حکم به لحاظ شرعی است. خلاصۀ پژوهش این است که از نظر شرع در صورتی که جاهل قاصر یا مقصر غیرملتفت باشد، جهل او عذر شرعی محسوب میشود و رافع مجازات است. در غیر این صورت ادعای ناآگاهی وی پذیرفته نخواهد شد.
