فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده قرن هشتم هجری، عصر طلایی یزد بود؛ شهری که در این دوره شاهد رشد و شکوفایی بی‌سابقه‌ای در عرصه‌های فرهنگی، علمی و عمرانی شد. خاندان آل نظام، و به‌ویژه سیدشمس‌الدین محمد، نقشی محوری در شکل‌دهی به این تحولات ایفا کردند. این پژوهش با تکیه بر مهم‌ترین سند تاریخی دوره، یعنی وقفنامه جامع‌الخیرات و سایر منابع اولیه، به تحلیل جایگاه و اقدامات سیدشمس‌الدین محمد به عنوان یک راهبر شهری می‌پردازد. پرسش اصلی این است که او چگونه از طریق نهادسازی  بر مبنای وقفیات و مدیریت منابع، تحولاتی بنیادین در ساختار فرهنگی، اجتماعی و کالبدی شهر یزد ایجاد کرد؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که سیدشمس‌الدین، با بهره‌گیری از جایگاه دیوانی خود در دربار ایلخانی و با نگاهی عدالت‌محور و مردم‌مدار شبکه‌ای گسترده از موقوفات شامل مدارس، بیمارستان‌ها، خانقاه‌ها، رباط‌ها و مراکز خدماتی را پایه‌گذاری کرد. این اقدامات نه تنها یزد را به «دارالعلم» تبدیل کرد، بلکه با ایجاد حمایت‌های اجتماعی برای رفاه اقشار کمتر برخودار و  ارتقای جایگاه سادات به ایجاد اعتماد و انسجام اجتماعی در شهر یزد منجر شد. میراث وقف‌پایه او و ساختار اجتماعی و فرهنگی شهر تا امروز گواهی بر نقش برجسته رهبران فرهیخته در تحولات شهری تاریخ ایران است.