طراحی الگوی رهبری کارآفرینانه در آموزش هنرستان‌ها: بر اساس نظریه‌ داده‌بنیاد

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ايران.

2 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ايران.

3 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی اردبیل، ايران.

4 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ايران.

doi
https://doi.org/10.71923/ichs.2026.236293
چکیده

هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی رهبری کارآفرینانه در آموزش هنرستان‌ها بر اساس روش نظریه داده‌بنیاد است. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر مبنای دیدگاه اشتراوس و کوربین انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با 16 نفر از خبرگان، مدیران، هنرآموزان و کارشناسان آموزش فنی‌وحرفه‌ای استان همدان گردآوری و با استفاده از فرآیند کدگذاری باز، محوری و انتخابی و نرم افزار MAXQDA 2020 تحلیل شد. یافته‌ها به استخراج 12 مقوله اصلی، 30 مقوله فرعی و 121 مفهوم منجر گردید که در قالب یک مدل پارادایمی سازمان‌دهی شد. نتایج نشان داد که رهبری کارآفرینانه در هنرستان‌ها تحت تأثیر شرایط علّی؛ عوامل آموزشی و فرصت‌ساز شکل می‌گیرد، در بستر عوامل زمینه‌ای؛ عوامل فرهنگی، عوامل محیطی و عوامل ساختاری نهادینه می‌شود، در عین حال با عوامل مداخله‌گر؛ عوامل قانونی مواجه است. از طریق راهبردهایی نظیر ارتقای مهارت‌های مدیریتی، توانمندسازی هنرجویان و طراحی سازمان آموزشی کارآفرینانه عملیاتی می‌گردد و در نهایت به پیامدهای فردی، اجتماعی، سازمانی و اقتصادی منجر می‌شود. نوآوری اصلی این پژوهش، تبیین رهبری کارآفرینانه نه به‌عنوان یک سبک فردی، بلکه به‌مثابه راهبردی تحولی و نهادی در بافت آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای است. الگوی ارائه‌شده می‌تواند مبنایی نظری و کاربردی برای سیاست‌گذاری آموزشی، برنامه‌ریزی درسی و توسعه رهبری در هنرستان‌ها فراهم آورد.