"تبیین تأثیر فعالیتهای کاردستی با مواد بازیافتی بر رشد خلاقیت دانش آموزان ابتدایی: تحلیلی چند بُعدی از مهارتهای اجتماعی و نگرش محیط زیستی"
نویسندگان
1 استادیار گروه روانشناسی تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران،ایران.
2 گروه روانشاسی ـ پردیس نسیبه ـ دانشگاه فرهنگیان تهران ـ تهران ـ ایرانـ
doi
https://doi.org/10.71923/ichs.2026.208239چکیده
این پژوهش با هدف بررسی تأثیر فعالیتهای کار دستی با مواد بازیافتی بر رشد خلاقیت، مهارتهای اجتماعی و نگرش محیط زیستی دانش آموزان ابتدایی انجام شد. روش پژوهش نیمه تجربی با طرح پیش آزمون و پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل ۲۰۰ دانش آموز پایه پنجم و ششم ابتدایی ناحیه یک قم بود که به صورت خوشه ای انتخاب و به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش در هشت جلسه آموزشی شامل پروژه های عملی مانند ساخت گلدان از بطریهای پلاستیکی و طراحی ماکت شهری مشارکت کردند، در حالی که گروه کنترل برنامه درسی معمول را دنبال نمودند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد خلاقیت تورنس، مهارتهای اجتماعی گرشام-الیوت و نگرش محیط زیستی دانلپ-ونلیر جمع آوری و با آزمون های آماری تحلیل شدند. نتایج نشان داد فعالیتهای مبتنی بر مواد بازیافتی تأثیر معناداری بر بهبود مؤلفه های خلاقیت (سیّالی، انعطاف پذیری، ابتکار و بسط)، مهارتهای اجتماعی و نگرش محیط زیستی دانش آموزان گروه آزمایش داشته است. تحلیل کوواریانس (ANCOVA) تأثیر قوی برنامه را در حوزههای خلاقیت (اندازه اثر ۹۹٪) و نگرش محیط زیستی (اندازه اثر ۵۵٪) تأیید کرد. این یافتهها حاکی از آن است که ادغام پروژههای عملی با مواد بازیافتی در برنامه درسی، نه تنها خلاقیت و همکاری دانش آموزان را تقویت میکند، بلکه حساسیت آنان به مسائل زیست محیطی را افزایش میدهد. پیشنهاد میشود نظام آموزشی ایران با بازنگری در شیوه های تدریس و حمایت نهادی، زمینه اجرای گسترده تر چنین برنامه هایی را فراهم کند.
