الگوی تصمیمهای سرمایهگذاری اخلاقی مبتنی بر ارزشهای اسلامی در بازار سهام ایران
نویسندگان
1 گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
2 گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
3 گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
4 گروه حسابداری، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
doi
10.71600/jacgr.2025.1215113چکیده
هدف : پژوهش باهدف توسعه مدلی نظری و بومی از مالی رفتاری اسلامی انجام شده است؛ مدلی که در تعامل با شرایط خاص فرهنگی، اقتصادی و مذهبی ایران، تلاش میکند فرایند تصمیمگیری سرمایهگذاران مسلمان را در بستر بازار سرمایه با رویکردی تلفیقی از اصول شریعت و مفروضات روانشناختی و رفتاری تبیین کند. این مطالعه به خلأ موجود در پیوند میان اخلاق مالی اسلامی و نظریههای رفتاری در ادبیات مالی پاسخ میدهد. روش : با اتخاذ رویکرد ترکیبی کیفی-کمی، در بخش کیفی مبتنی بر نظریه دادهبنیاد، از رهیافت استراوس و کوربین برای استنتاج الگوی مفهومی استفاده کرده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۸ نفر از خبرگان دانشگاهی، متخصصان مالی اسلامی و فعالان بازار گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. بخش کمی مبتنی بر معادلات ساختاری انجام گردید. یافتهها : مدل مفهومی نشان میدهد که تصمیمگیری سرمایهگذاران مسلمان تحتتأثیر شبکهای پیچیده از عوامل زمینهای (مذهبی - اخلاقی، فرهنگی - اجتماعی، روانشناختی، اقتصادی و نهادی)، شرایط علّی (باورها، آگاهی شرعی، ساختارهای اقتصادی، ریسکپذیری)، و عوامل مداخلهگر (نااطمینانیهای اقتصادی، شرایط خانوادگی، تحولات فناورانه، الزامات قانونی و فرهنگی) قرار دارد. راهبردهایی چون انتخاب داراییهای حلال، تنظیم هیجانها، شفافسازی اطلاعات و نگرش بلندمدت، منجر به پیامدهایی چون رضایت معنوی، تعادل رفتاری، مشروعیت اجتماعی و تقویت پایداری بازار میشوند. نتیجهگیری: این پژوهش با تلفیق اصول شریعت اسلامی و مبانی مالی رفتاری، مدلی بومی برای تصمیمگیری سرمایهگذاران مسلمان در بازار سرمایه ارائه میدهد که نقش عوامل اقتصادی و روانشناختی را تبیین کرده و میتواند راهنمای سیاستگذاران در توسعه ابزارهای مالی اسلامی و ارتقای کارایی و پایداری بازار باشد.
