مفهوم عمل غیرمجاز در نظام حقوقی ایران با نگاه تطبیقی به فقه و حقوق رومی
نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.
doi
10.71678/ijrj.2025.967636چکیده
در حقوق رومی نخستین بار عمل غیرمجاز (خطا) بر پایه نقض تکلیف زیان زننده در اثر ارتکاب فهرستی از اعمال غیرقانونی ممنوعه یا نقض استانداردهای کلی رفتاری پدیدار شد. .در نظام فقهی عملی که نتیجه یا پیامد آن نقض یا تجاوز به حق(حق الله یا حق الناس) باشد،حسب مورد موجب عقوبت یا ضمان خواهد بود. نقض حق الناس در فقه اصولا در اثر ارتکاب اعمال غیرمجاز محقق می شود. عمل غیر مجاز در نظام فقهی با تقصیر معنای مشترکی دارد و تحت دو عنوان تعدی(فَعَل ما لایجوز فِعله )و تفریط(تَرَک ما لایجوز ترکه) صورت بندی شده است و بر خلاف حقوق رومی متکی بر نقض حق زیان دیده است نه نقض تکلیف زیان زننده. در حقوق ایران تضادی بنیادین در این زمینه حاکم است چرا که مفهوم و مصادیق عمل غیرمجاز و تقصیر در قانون مدنی و مجازات اسلامی ملهم از نظام فقهی بر پایه نقض حق است بر خلاف مفهوم تقصیر در قانون مسئولیت مدنی که متاثر از حقوق رومی بر اساس نقض تکلیف، استوار است.عمل غیرمجاز در نظام حقوقی ایران می تواند شامل سه دسته از اعمال غیرقانونی، غیر ماذون و نامتعارف باشد.
