فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از دیدگاه فقه اسلامی شیردهی، صرفاً یک کنش طبیعی یا ترجیح اخلاقی مادر نیست، بلکه از جمله حقوق بنیادین کودک و یکی از ارکان اساسی نظام حقوق خانواده به شمار می‌آید. آیه ۲۳۳ سوره بقره، با تبیین هم‌زمان تکلیف مادر در رضاع، مسئولیت مالی پدر و لزوم رعایت مصلحت طفل، چارچوبی منسجم از حقوق و تکالیف والدین ارائه می‌کند. با این حال، ماده ۱۱۷۶ قانون مدنی که بر عدم اجبار مادر بر شیردهی تصریح دارد، در نگاه ابتدایی با ظاهر این آیه در تعارض جلوه می‌کند و همین امر موجب طرح پرسش‌هایی جدی درباره میزان انطباق این حکم قانونی با مبانی فقه امامیه شده است. پژوهش حاضر به بررسی دلالت‌های زبانی، تفسیری و فقهی آیه و تحلیل آرای فقهای امامیه و اهل‌سنت پرداخته است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای منابع اصیل قرآنی، روایی، فقهی و حقوقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عبارت «والوالدات یرضعن أولادهن» با وجود قالب خبری، در مقام انشاء بوده و ظهور در وجوب مؤکد شیردهی دارد؛ اما این وجوب تکلیفی، ملازمه‌ای با جواز اجبار حقوقی مادر بر انجام آن ندارد. در نتیجه اجبار مادر بر شیردهی، جایز نیست.؛ و ماده ۱۱۷۶ قانون مدنی در این سطح با فقه امامیه تعارضی ندارد. با این حال، اطلاق این حکم قابل دفاع نبوده؛ زیرا در مواردی که امتناع مادر از شیردهی موجب ورود ضرر جدی به کودک شود و جایگزین مناسبی وجود نداشته باشد، به استناد قاعده لاضرر و نهی از اضرار به صبی، امکان اجبار مادر بر شیردهی در قبال اجرت وجود دارد. بدین‌سان، تعارض ادعایی میان آیه و قانون، تعارضی حقیقی نبوده و با تفکیک میان حکم تکلیفی و ضمانت اجرای حقوقی قابل رفع است.