ضرورتهای پزشکی و کیفری حق بر سلامت در فقه و قوانین ایران

doi
10.71678/ijrj.2025.1205211
چکیده

این مقاله به بررسی ضرورتهای پزشکی و کیفری حق بر سلامتی از منظر فقه اسلامی و قوانین کیفری ایران به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است.داده های تحقیق از طریق بررسی منابع کتابخانه ایی شامل متون فقهی،قوانین موضوعه ایران گردآوری شده است. درباره ضرورتهای پزشکی حق بر سلامت اتانازی عمدتاً به دلیل تعارض با حرمت نفس ممنوع تلقی می‌شود، هرچند برخی فقهای معاصر در موارد دردهای غیرقابل تحمل بیماران لاعلاج، با استناد به قواعدی مانند نفی عسر و حرج، امکان بررسی مجدد آن را مطرح کرده‌اند. در مورد سقط جنین، نظام حقوقی ایران با پذیرش موارد درمانی و اضطراری، موضعی متعادل اتخاذ کرده است. اهدای عضو نیز با استناد به مبانی فقهی مانند احیای نفس و مصلحت عمومی به رسمیت شناخته شده است، اگرچه در جزئیات اجرایی همچنان چالش‌هایی وجود دارد.در مسائل کیفری، نیز مجازات‌هایی مانند اعدام، شلاق و قطع عضو ریشه در متون فقهی دارند و عمدتاً با هدف حفظ نظم اجتماعی و اجرای عدالت کیفری اعمال می‌شوند. با این وجود، اجرای این مجازات‌ها در عمل با چالش‌های متعددی روبروست. نتیجه اینکه نظام حقوقی ایران در تلاش برای ایجاد تعادل میان الزامات شرعی و مقتضیات زمانه است. در حوزه پزشکی، این تعادل با انعطاف‌پذیری بیشتری همراه بوده، حال آنکه در حوزه کیفری، ملاحظات فقهی هنوز وزن بیشتری شود.