تطورشناسی نظریههای رشته مدیریت آموزشی در بستر تحولات تکنولوژی
نویسندگان
1 گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران
2 گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران. (نویسنده مسئول)
3 گروه مدیریت آموزشی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران
doi
چکیده
این پژوهش با هدف بازکاوی سنتهای تبارشناسانه، تبیین تحولات نظریهپردازی در مدیریت آموزشی در بستر فناوریهای نوظهور، و طراحی سناریوهای آیندهنگرانه انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد چندروشی کیفیِ تلفیقی بر پایه پارادایم تفسیرگرایی انتقادی از تحلیل تبارشناسانه فوکویی، تحلیل مضمون شبکهای و تحلیل سطوح علّی (CLA) بهره جست. میدان مطالعه، دو گروه صاحبنظران را دربرمیگرفت: نظریهپردازان کلیدی مدیریت آموزشی در یک قرن اخیر و متخصصان تقاطع تکنولوژی، فلسفه فناوری و آیندهپژوهی آموزش. دادهها از مصاحبه با عاملهای هوش مصنوعی شبیهسازیشده این اندیشمندان و منابع نظری گردآوری شد؛ ابزار اصلی، پنج پرسش نیمهساختیافته انتقادی و آیندهنگرانه بود. یافتهها نشان داد که نظریهپردازی در مدیریت آموزشی ریشه در سنتهای غربی، صنعتی و مهندسیگرای خطی دارد و از فلسفه مستقل و نقشِ عاملانه فناوری در ساخت دانش و قدرت غفلت کرده است. تحول مفهومیِ مدیریت از مجریِ خطی به تسهیلگر شبکهای و مدرسه از نهاد ایستا به زیستبوم یادگیری پویا آشکار شد. در بستر تکنولوژی، مضامینی چون عاملیت تکنولوژیک، شبکهای شدن مدرسه، دادهمحوری اخلاقی و توانمندسازی یادگیرنده برجسته گردید و نقش فناوری در بازنویسی مفاهیم قدرت، دانش و ساختار تبیین شد. در آیندهپژوهی، چهار سناریوی جامع استخراج شد: (۱) مدیریت آموزشی شبکهای و غیرخطی، (۲) همزیستی اخلاقی انسان-الگوریتم، (۳) قدرتگرایی دادهمحور، و (۴) مقاومت در برابر استعمار فناورانه. پژوهش چارچوبی برای نظریهپردازی تکنولوژیبنیاد ارائه داد و پیشنهادهایی مانند توسعه نظریههای بومی، تقویت دادهخوانی اخلاقی و ساختارهای همنهادسازیشده را مطرح کرد. این پژوهش گامی نظری-روششناختی در جهت بازتعریفِ استقلال معرفتی مدیریت آموزشی در عصر دیجیتال است.
