تحلیل کیفی عوامل مؤثر بر تشکیل بازار مشتقه ارزی در بورس کالای ایران: رویکرد نظریه دادهبنیاد
نویسندگان
1 گروه مالی، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی آباد کتول، ایران.
2 گروه مدیریت و حسابداری، واحد علیآباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علیآباد کتول، ایران
3 گروه حسابداری، واحد علی آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی ،علیب آباد کتول، ایران.
doi
10.71848/jcma.2025.1207132چکیده
هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر تشکیل بازار مشتقه ارزی در بورس کالای ایران با رویکرد کیفی و بهرهگیری از نظریه دادهبنیاد است. اهمیت مدیریت ریسک نوسانات ارزی و توسعه ابزارهای مالی پیشرفته، ضرورت راهاندازی بازار مشتقه ارزی در بستر اقتصادی ایران را دوچندان ساخته است. این پژوهش با انجام مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۱ نفر از خبرگان مالی، مدیران اجرایی و اساتید دانشگاهی، و با استفاده از روش نمونهگیری گلولهبرفی انجام شده است. دادههای کیفی با کمک نرمافزار MAXQAD و از طریق کدگذاری سه مرحلهای باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. فرآیند تحلیل دادهها منجر به شناسایی پنج مقوله اصلی شد: شرایط علّی (فرصتهای سودآوری، نیاز به شفافیت بازار، ضرورت ابزارهای پوشش ریسک)، شرایط زمینهای (زیرساختهای فنی، چارچوبهای قانونی حمایتی، فرهنگ سرمایهگذاری)، عوامل مداخلهگر (سطح دانش مالی، محدودیتهای اعتباری)، راهبردها (طراحی ابزارهای مشتقه مناسب، آموزش فعالان بازار، ایجاد شفافیت در معاملات) و پیامدها (بهبود مدیریت ریسک ارزی، ارتقای شفافیت، افزایش کارایی بازارهای مالی). مدل مفهومی ارائهشده در این پژوهش، چارچوبی بومی برای طراحی و توسعه بازار مشتقه ارزی در ایران است. این مدل بر ضرورت اقدامات ساختاری، نهادی و رفتاری بهصورت همزمان تأکید دارد.
