ارائه الگوی اخلاقی گرایش به تقلب در حسابداری با روش نظریه داده بنیاد
نویسندگان
1 گروه حسابداری، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی
2 استادیار گروه حسابداری، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 گروه حسابداری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.71960/jdaa.2025.1190700چکیده
با توجه به اینکه یکی از راههای به حداقل رساندن گرایش به تقلب حسابداران در نهادهای دولتی و خصوصی، توجه به ارزشهای اخلاقی است؛ در این پژوهش به ارائه الگوی اخلاقی گرایش به تقلب در حسابداری با روش نظریه داده بنیاد پرداخته شده است. برای این منظور، ابتدا با مطالعه ادبیات تحقیق، سوالات مصاحبه نیمه ساختار یافته طراحی گردیده و 15 نفر از اساتید دانشگاهی و کارشناسان خبره حوزه حسابداری با روش نمونهگیری گلوله برفی در آن شرکت نمودند تا اطلاعات به حد کفایت و اشباع نظری رسید و سپس مدل تحقیق با استفاده از نظریه داده بنیاد از طریق فرآیند کدگذاری در سطوح باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. در این مسیر 42 کد مفهومی، 14 مقوله و 2 مدل مفهومی استخراج شد. نتایج تحقیق نشان داد ارزشهای اخلاقی در حسابداری تحت تاثیر شرایط علی (مؤلفههای فردی و مؤلفههای اقتصادی) قرار دارد و به واسطه راهبردهایی (ابزارهای نظارتی) میتواند منجر به ایجاد مؤلفههای حرفه ای و مؤلفههای سیاسی شود. در این جریان برخی شرایط زمینهای (مؤلفههای محیطی) و متغیرهای مداخلهگر (مؤلفههای سازمانی و مؤلفههای فرهنگی) نقش دارند. گرایش به تقلب در حسابداری نیز تحت تاثیر شرایط علی (ویژگیهای رفتاری- ایدئولوژی شخص و ویژگیهای سازمانی) است و بهواسطه راهبردهایی (ویژگیهای رفتاری و اخلاقی) میتواند منجر به ایجاد ویژگیهای اقتصادی شود. در این جریان برخی شرایط زمینهای (ویژگیهای نظارتی و قانونی و ویژگیهای سیاسی) و متغیرهای مداخلهگر (مؤلفههای سازمانی و مؤلفههای فرهنگی) نقش دارند.