بهبود خصوصیات مورفولوژیک و عملکرد ژنوتیپهای عدس تحت تأثیر آمینواسیدها در رژیمهای مختلف آبیاری
نویسندگان
1
2 دانشگاه خوارزمی
3 دانشگاه شیراز
doi
10.22059/jci.2026.399438.2944چکیده
هدف: این پژوهش با هدف بررسی نقش محلولپاشی آمینواسید پرولین و والین در بهبود ویژگیهای مورفولوژیک و عملکرد دانه عدس تحت شرایط آبیاری کامل و تنش کمآبی انجام شد. اهمیت این موضوع در آن است که خشکی یکی از مهمترین محدودیتهای تولید عدس در مناطق خشک و نیمهخشک ایران است و استفاده از ترکیبات زیستی مانند آمینواسیدها میتواند راهکاری مؤثر برای افزایش سازگاری گیاه و پایداری عملکرد باشد. روش پژوهش: آزمایش طی سالهای زراعی ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ در اراضی کوهین استان قزوین در ایران، در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی بهصورت فاکتوریل اسپلیت با سه تکرار اجرا شد. عوامل آزمایشی شامل دو سطح آبیاری (کامل و تنش کمآبی)، چهار ژنوتیپ عدس (سبزپردیس، بیلهسوار، سپهر و FLIP 590) و سه سطح محلولپاشی (پرولین، والین و شاهد با آب مقطر) بود. محلولپاشی با غلظت یک گرم در لیتر در دو مرحله حساس رشدی (شروع زایشی و 10 روز پس از گلدهی) اعمال گردید. سطوح آبیاری و ژنوتیپهای عدس بهصورت ترکیب فاکتوریل در کرتهای اصلی و عامل محلولپاشی در کرتهای فرعی قرار گرفتند. اقلیم منطقه آزمایش نیمهخشک با بارندگی محدود و میانگین دمای بالای فصل رشد بود. یافتهها: نتایج نشان داد تنش کمآبی کاهش معناداری در اغلب صفات ایجاد کرد، بهگونهای که زیستتوده کل، وزن خشک بوته، بهترتیب ۳۵ و ۳۴ درصد کاهش یافتند. ژنوتیپ سبزپردیس بهدلیل زیستتوده بالاتر (۱۵ درصد)، وزن خشک بوته (۱۱ درصد)، وزن خشک غلاف (۱۶ درصد) و وزن خشک دانه (۱۱ درصد) بیشترین عملکرد دانه را در هر دو شرایط آبیاری کامل و تنش کمآبی تولید کرد و بهعنوان بهترین ژنوتیپ معرفی شد. محلولپاشی پرولین و والین اثرات مثبتی بر کاهش خسارت تنش داشتند، بهویژه پرولین موجب افزایش زیستتوده کل (۳۳ درصد)، وزن خشک دانه (۴۷ درصد) و عملکرد دانه (۳۰ درصد) شد. بیشترین عملکرد دانه در تیمار آبیاری کامل همراه با محلولپاشی آمینواسید در ژنوتیپ سبزپردیس بهدست آمد (1341 کیلوگرم در هکتار) در حالیکه ژنوتیپ FLIP 590 در همین شرایط 564 کیلوگرم در هکتار تولید نمود. بهطور کلی، محلولپاشی امینواسیدها توانست عملکرد را بسته به ژنوتیپ و سطح تنش بین ۱۷ تا ۴۵ درصد افزایش دهد. نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان داد انتخاب ژنوتیپ سبزپردیس همراه با محلولپاشی پرولین میتواند بهعنوان راهکاری پایدار برای مقابله با کمآبی، افزایش بهرهوری منابع آبی و بهبود عملکرد عدس در مناطق خشک و نیمهخشک توصیه شود.
