تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت؛ بنیان تحقق عدالت در سلامت

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی قزوین

doi
10.22123/chj.2026.595239.2295
چکیده

سلامت، زیربنای توسعه پایدار و یکی از مهم‌ترین شاخص‌های رفاه جوامع است. با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در پزشکی و فناوری، نابرابری‌های سلامت همچنان پابرجاست؛ زیرا سلامت تنها در مراکز درمانی شکل نمی‌گیرد، بلکه بیش از هر چیز تحت تأثیر شرایطی است که افراد در آن متولد می‌شوند، رشد می‌کنند، زندگی و کار می‌کنند و سالمند می‌شوند. امروزه تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت، از مهم‌ترین محورهای سیاست‌گذاری نظام‌های سلامت به شمار می‌روند و تحقق عدالت در سلامت بدون توجه به این عوامل امکان‌پذیر نیست. شواهد سال‌های اخیر نشان می‌دهد که عواملی همچون فقر، آموزش، اشتغال، مسکن، امنیت غذایی، محیط‌زیست، سرمایه اجتماعی و دسترسی عادلانه به خدمات، سهمی بسیار فراتر از خدمات درمانی در شکل‌گیری سلامت جامعه دارند [2-1]. همه‌گیری کووید-۱۹ نیز بار دیگر نشان داد که آسیب‌پذیری افراد تنها به ویژگی‌های زیستی محدود نمی‌شود، بلکه نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی می‌توانند پیامدهای بحران‌های سلامت را تشدید کنند [3]. با وجود این شواهد، سیاست‌های سلامت در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، همچنان بیش از آنکه بر پیشگیری و اصلاح عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت متمرکز باشند، بر درمان تأکید دارند. کاهش نابرابری‌های سلامت مستلزم همکاری میان‌بخشی و اجرای رویکرد «سلامت در همه سیاست‌ها» است؛ رویکردی که سلامت را مسئولیت مشترک تمامی بخش‌های توسعه، از آموزش و اقتصاد تا شهرسازی، محیط‌زیست و رفاه اجتماعی می‌داند [4].