فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در اکثر مناطق جهان و ایران، تنش خشکی به‌عنوان مهم ترین عامل کاهش تولید گیاهان زراعی شناخته می شود. بنابراین، یکی از روش¬های مقابله بر شرایط نامساعد محیطی، شناخت و انتخاب ژنوتیپ¬های متحمل به تنش خشکی می‌باشد. به‌منظور بررسی تحمل به خشکی ژنوتیپ¬های کنجد، آزمایش در دو مزرعه تحقیقاتی واقع در مرکز تحقیقات جیرفت و دانشگاه شهید باهنر کرمان در سال 1398 انجام شد. در این آزمایش 104 ژنوتیپ کنجد در قالب طرح آلفا لاتیس در شرایط تنش و بدون تنش با دو تکرار بررسی شدند. اعمال تنش خشکی در اوایل مرحله گلدهی و با 85 درصد تخلیه رطوبتی از خاک انجام گردید. نتایج نشان داد که تنش خشکی موجب کاهش معنی دار درصد بیشتر صفات ازجمله عملکرد دانه (62/40)، عملکرد روغن (01/33)، محتوای روغن دانه (12/12)، تعداد کپسول در بوته (93/21)، تعداد دانه در کپسول (24/18)، میزان کلروفیل برگ (53/15) و قطر ساقه اصلی (09/29) شد. نتایج تجزیه به مؤلفه‌های اصلی نشان داد که دو مؤلفه اول مقادیر 931/97 و 843/98 درصد از تغییر داده‌ها را به ترتیب در جیرفت و کرمان توجیه نمودند. بر اساس نمودار بای¬پلات و شاخص‌های تحمل به تنش، ژنوتیپ های JL18(82)، Chines، SG90154-71، TN78-84، JH-23(82)، JL- 15(82)، JL-6، JL- 14(82) و SG90154-137 با قرارگیری در مجاورت بردارهای تحمل به تنش به‌عنوان ژنوتیپ های متحمل برتر شناسایی شدند و می‌توان این ژنوتیپ ها را برای ایجاد یک جامعه اصلاح‌شده ژنتیکی توصیه کرد. تجزیه خوشه‌ای بر اساس شاخص‌های مورد بررسی، ژنوتیپ ها را در سه گروه کلی جداسازی نمود که این نتایج با یافته های به‌دست‌آمده از تصویر بای پلات مطابقت کامل نشان داد.