بررسی اثر تنش خشکی بر عملکرد، خصوصیات فتوسنتزی و رشد ریشه در لاین های امیدبخش و ارقام عدس (Lens culinaris)

نویسندگان

1 استاد گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشیار گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران.

4 دانشجوی دکتری بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

5 استادیار گروه مهندسی آب، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.82592/jcep.2025.1234516
چکیده

کم آبی یکی از عوامل اصلی محدودکننده رشد و تولید محصولات زراعی است. مراحل زایشی نسبت‌به مراحل رویشی بیشتر مستعد خشک سالی هستند. در این آزمایش تأثیر تنش خشکی بر 12 لاین و رقم عدس بررسی شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار در شرایط تنش خشکی و نرمال اجرا شد. تنش خشکی از دوره گلدهی تا زمان برداشت اعمال شد. با توجه به نتایج، تنش خشکی موجب کاهش وزن و طول ریشه، کاهش عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی، شاخص برداشت، ارتفاع و پارامترهای فلورسانس کلروفیل (Fm, Fv, Fv/Fm) و سبزینگی برگ شد؛ اما میزان قندهای محلول و F0 در اثر تنش افزایش یافت. از بین 12 لاین و ارقام عدس لاین-12، لاین-16، گچساران و سپهر به‌عنوان بهترین لاین و ارقام از نظر صفات اندازه¬گیری شده بودند. این لاین و ارقام توانستند از کاهش عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی نسبت‌‌به سایر ارقام و لاین ها در شرایط تنش جلوگیری کنند. نتایج مرتبط‌با همبستگی نیز نشان داد که صفاتی مانند طول و وزن ریشه، عملکرد فلورسانس، سبزینگی برگ، میزان قندهای محلول رابطه مستقیمی با میزان عملکرد دانه و شاخص برداشت داشتند. نتایج گروه بندی نیز نشان داد که در شرایط نرمال، برخی‌از لاین ها تفاوت معنی داری با یکدیگر نشان ندادند. اما در شرایط تنش تفاوت معنی داری در این ارقام و لاین¬ها وجود داشت؛ به‌طوری‌که در گروه¬های متفاوتی قرار گرفتند. ارقام سپهر و گچساران و لاین های 12 و 16 در گروه برتر و متحمل به تنش قرار گرفتند. بنابراین لاین های 12 و 16 می توانند به‌عنوان لاین های متحمل در آزمایش¬های ترویجی در شرایط مزرعه مورد استفاده قرار گیرند.