فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: گردوغبار خیابانی به عنوان منبع غیرنقطه ای آلودگی عناصر بالقوه سمی، شاخص مهمی از مواجهه انسان با آلاینده های فلزی/شبه فلزی در مناطق شهری محسوب می شود. از این رو، این پژوهش با هدف ارزیابی آلودگی و ریسک سلامت عناصر آرسنیک، سرب، کادمیم، کبالت و وانادیم گردوغبار خیابانی ‏شهر کرمانشاه در سال 1402 انجام یافت. روش بررسی: در این پژوهش، در مجموع 48 نمونه گردوغبار خیابانی از 16 مکان برداشت و پس از هضم اسیدی نمونه‏ ها، غلظت عناصر در آنها توسط ICP-OES تعیین شد. همچنین، مقادیر شاخص ‏های غنی شدگی ( Enrichment Factor; EF ) ، آلودگی یکپارچه ( Integrated Pollution Index; IPI ) و جامع آلودگی نمرو ( Nemerow Integrated Pollution Index; NIPI ) محاسبه شدند. همچ نین، ریسک های سرطان زایی و غیرسرطان زایی ناشی از مواجهه با گردوغبار آلوده برآورد شدند. یافته‏ ها: بیشینه میانگین محتوی عناصر آرسنیک، کادمیم، کبالت و وانادیم به ‏ترتیب با 7/28، 0/729، 9/02 و mg/kg 8/78 مربوط به نمونه های گردوغبار کاربری صنعتی و برای عنصر سرب با mg/kg 101 مربوط به نمونه های کاربری تجاری و بیانگر تأثیر ورودی های انسانی به ویژه با منشأ صنعتی و ترافیک بود. مقادیر شاخص EF نشان دهنده شرایط "بدون غنی شدگی" تا "غنی شدگی شدید" عناصر بود. همچنین، میانگین مقادیر IPI از 0/770 تا 2/04 متغیر و شرایط آلودگی "کم" تا "زیاد" در منطقه مورد مطالعه را نشان داد. میانگین مقادیر NIPI از 1/17 تا 1/68 متغیر و بیانگر شرایط آلودگی "کم" در منطقه مورد مطالعه بود. مقادیر میانگین شاخص خطر تجمعی غیرسرطان زایی ( Hazard Index; HI ) عناصر مورد مطالعه برای کودکان و بزرگسالان به ترتیب در طبقه "ریسک شدید" و "ریسک کم" و مقادیر میانگین شاخص ریسک سرطان زایی کل ( Total Carcinogenic Risk; TCR ) برای شهروندان نشان دهنده ریسک سرطان زایی زیاد بود. نتیجه‏ گیری: نتایج نشان داد که آرسنیک و سرب از بیشترین سهم در ایجاد ریسک های بهداشتی برخوردار بودند؛ لذا، نسبت به کنترل منابع انتشار این دو عنصر و پایش منظم و دوره ‏ای نمونه ‏های گردوغبار به ویژه در مناطقی با سطح آلودگی زیاد توصیه می‏ شود.