فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

طرح‌های توسعه‌ای متعدد افغانستان، از طریق انسداد و انحراف جریان رودخانه‌های حوضۀ آبریز هیرمند، به خشکی تالاب‌های هامون و نادیده گرفتن حقابۀ زیست‌محیطی آن منجر شده است. حقابۀ محیط زیستی، مفهومی است که در معاهدات دوجانبه و چندجانبۀ لازم‌الاجرا میان ایران و افغانستان مطرح نشده است. سؤالی که این پژوهش در جست‌وجوی پاسخ به آن برآمده آن است که اصول و قواعد حقوق بین‌الملل چگونه دولت افغانستان را به تأمین حقابۀ محیط زیستی تالاب‌های هامون ملزم می‌کند؟ فرضیۀ پژوهش آن است که با گسترش رویکرد زیست‌بومی در مدیریت منابع آبی و توسعۀ حقوق بین‌الملل محیط زیست، اصول و قواعد معاهداتی و عرفی این شاخه از حقوق، تعهداتی را در زمینۀ حفظ پایداری زیست‌بوم‌های آبی بر دولت‌ها تحمیل می‌کنند. نتایج مطالعات توصیفی- تحلیلی نگارندگان از طریق داده‌های کتابخانه‌ای، مؤید آن است که «حقابۀ» معین‌شده در معاهدۀ هیرمند، مفهوم حقابۀ محیط زیستی را در برنمی‌گیرد و در سایر رودخانه‌های حوضۀ آبریز هیرمند، معاهده‌ای دوجانبه میان ایران و افغانستان وجود ندارد. اما سایر اصول و قواعد معاهداتی و عرفی لازم‌الاجرای میان طرفین مانند اصل استفاده منصفانه و معقول، منع آسیب قابل توجه فرامرزی، پیشگیری و مراقبت مقتضی متضمن لزوم تأمین حقابۀ محیط زیستی برای حفظ و احیای تالاب‌های هامون است.