فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: فلزات سنگین به علت سمیت، ماندگاری در شرایط طبیعی، قابلیت ورود و تجمع (تجمع زیستی و بزرگنمایی زیستی) در زنجیره های غذایی، به عنوان آلوده کننده های جدی تلقی می گردند. هدف از این مطالعه بررسی غلظت فلزات سنگین Pb ، Cd ، Cu ، Zn ، Cr ، Fe و Ni در خاک های سطحی کشاورزی محدوده مرکز دفن میاندوآب بوده است. روش بررسی: در این پایش پس از بازدید منطقه، 57 نمونه خاک از عمق cm 20-0 برداشت شد. پس از آماده سازی و هضم نمونه ها در آزمایشگاه، توسط دستگاه پلاسمای جفت شده القایی ( ICP-OES ) مورد سنجش قرار گرفتند. شاخص پتانسیل خطر اکولوژیک ( PERI ) و شاخص زمین انباشتگی ( Igeo )، آزمون مؤلفه های اصلی ( PCA ) و همبستگی پیرسون ( Pearson’s Correlation )، آنالیز خوشه ای ( Cluster ) و آزمون تی منفرد ( One-T-test ) استفاده شد. پردازش آماری نتایج نیز با نرم افزار آماری SPSS انجام یافت. یافته ها: بر اساس نتایج آزمون تی منفرد میانگین غلظت فلزات Pb ، Cd ، Cu ، Zn ، Cr ، Ni تفاوت معناداری با غلظت زمینه شان در خاک نداشت (0/05 < p ) و این تفاوت فقط برای فلز Fe معنا دار بود (0/05 < p ) که حاکی از منشأ زمین شناسی این عنصر بود. شاخص پتانسیل خطر اکولوژیک، با میانگین 46/95 در محدوده خطر کم قرار داشت. بر اساس نتایج آزمون مؤلفه های اصلی ( PCA ) عامل اول با کروم، سرب و آهن، عامل دوم با روی و مس وعامل سوم با کادمیوم بطور مثبت و معناداری مرتبط بود. مطابق نتایج آنالیز خوشه ای، آهن بطور عمده وابسته به منابع طبیعی آن بود. بر اساس نتایج شاخص زمین انباشتگی تمامی فلزات به جز فلز مس در 2 ایستگاه (2 و 4 غیر آلوده تا کمی آلوده) در طبقه غیرآلوده بود. نتیجه گیری: منشأ حضور عناصر، وابسته به عوامل طبیعی و انسانی است. بطور خاص کروم، سرب و کادمیوم با احتمال زیاد از منابع انسان ساخت و آهن از منابع طبیعی است. کاهش غلظت فلزات را می توان به دلایلی از جمله شخم های مداوم و سالیانه، عدم فعالیت مرکز دفن پسماند، جذب زیستی توسط محصولات زراعی، خاکشویی و انتقال به اعماق پایین تر عنوان نمود.