طراحی الگوی تدوین خطمشی حملونقل جادهای مبتنی بر توسعه پایدار زیست محیطی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت، واحد تاکستان، دانشگاه آزاداسلامی، تاکستان، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت دولتی، واحد قزوين، دانشگاه آزاد اسلامي، قزوين، ايران.
3 استادیار، گروه بازرگانی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران.
doi
10.71574/jdem.2026.1218196چکیده
در عصر حاضر، حملونقل جادهای بهعنوان شریان حیاتی توسعه اقتصادی و اجتماعی محسوب میشود، اما وابستگی به سوختهای فسیلی و اثرات مخرب زیستمحیطی، لزوم بازنگری در سیاستهای آن را آشکار ساخته است. هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی الگوی تدوین خطمشیهای حملونقل جادهای مبتنی بر توسعه پایدار زیستمحیطی است که از چارچوب مفهومی «اجتناب-انتقال-بهبود» بهعنوان رویکردی نوین استفاده شده است. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله انجام شد که در مرحله کیفی، با مصاحبه نیمهساختاریافته با ۱۳ خبره حوزه حملونقل و محیطزیست و تحلیل مضمون با نرمافزار MAXQDA، ۷۷ مضمون پایه و ۱۷ مضمون سازماندهنده در سه محور خطمشیهای «اجتنابی»، «انتقالی» و «بهبودی» و دستاوردهای زیستمحیطی استخراج گردید. در مرحله کمی، مدل استخراجشده با پرسشنامهای ساختاریافته بین ۳۸۵ نفر از مدیران و سیاستگذاران حملونقل توزیع و با مدلسازی معادلات ساختاری در نرمافزار SmartPLS اعتبارسنجی شد. شاخصهای پایایی و برازش مدل در سطح مطلوبی قرار داشتند و ضریب تعیین (0.59) نشان داد که مدل ۵۹ درصد از واریانس «دستاوردهای توسعه پایدار زیستمحیطی» را تبیین میکند. تحلیل مسیرها نشان داد هر سه دسته خطمشیها تأثیر معناداری بر دستاوردهای توسعه پایدار زیستمحیطی دارند، اما خطمشیهای «بهبودی» (ضریب 0.326) شامل ارتقای کیفیت سوخت، نگهداری ناوگان و آگاهی عمومی بیشترین اثرگذاری را بر کاهش آلایندگی و بهبود سلامت عمومی دارند. این پژوهش با ارائه الگویی عملیاتی و بومی، چارچوبی برای سیاستگذاری زیستمحیطی حملونقل جادهای در ایران فراهم آورده و میتواند بهعنوان نقشه راهی برای تصمیمگیریهای نهادی، فناورانه و زیستمحیطی مورد استفاده قرار گیرد.
