مقايسۀ تمكين بانو و ریاست شوهر از ديدگاه قانون و جامعه
نویسندگان
1 استادیار جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گناباد
2 استادیار جامعه شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی
3 استادیار قرآن و علوم حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد
doi
چکیده
هرگونه بيهنجاري در ساختار خانواده ميتواند نوعي پديده مرضي محسوب گردد که يكي از انواع آن، عدم تعادل ساختاري در نقشهاي بانويي و شوهري است. از اين رو، هدف از انجام تحقیق حاضر، شناخت مفهوم و حدود تمكين بانو از شوهر، در شرع مقدس، قانون مدني ايران و عرف رايج مردم و مقايسه آنها با يكديگر است. روش این تحقیق از نوع ترکیبیِ اکتشافی است. یعنی در دو فاز کیفی و کمی انجام شده است. در فاز اول سعی شده است با استفاده از اسناد و مصاحبههای عمیق، ابزار تمکین بانو ساخته شد. در فاز دوم پرسشنامه، رواسازی و در سه شهر مشهد، تهران و اهواز اجرا شد. نمونهگیری به روش خوشهاي چندمرحلهاي متناسب با حجم بود. در بخش کیفی وظایف مشترک در عرف و شرع مشخص شد که عبارتند از ۱-آمادهکردن غذا ۲- شستوی ظرفها و لباسها ۳- نظافت و مرتب کردن وسایل منزل ۴- سازگاری با وضع اقتصادی شوهر۵- فرزندآوری۶- فرزندپروری ۷- با اندکی تفاوت درمعنی و موارد: اطاعت از شوهر (آمادگی برای آمیزش،پذیرفتن عذرهای شوهر، رعایت خواسته شوهر درآمد ورفت به منزل و بیرون منزل و دعوت افراد به منزل، خوشرفتاری با شوهر و...مواردی است که در متون شرعی جداگانه مطرح شده است و میتواند زیر مجموعه مفهوم عرفی اطاعت از شوهر باشد. این موارد در ۲۹ عبارت تنظيم شد و پس از دستیابی به هنجارهای جامعه، پرسشنامه طراحی و رواسازی و سپس در سه شهر مشهد، تهران و اهواز اجرا شد. نتایج بخش کمّی نشان داد: اول اينكه، تمکین بانو هم از نظر اکثر افراد جامعه (90%) و هم از نظر میزان عمل در خانواده (99%) امر پذیرفته شدهای در جامعه است. دوم، میزان عمل به هنجارهای تمکین بانو در خانواده بیشتر است تا میزان «اعتقاد به رایجبودن این هنجارها». سوم، در «اعتقاد دربارۀ نظر اکثر افراد جامعه» تشتت زیادی وجود دارد، حال آنکه در مورد «عمل در خانواده» چنین نیست. یعنی هرچند عمل در خانواده زیاد است، اما میزان «بینظردانستن» افراد جامعه نیز زیاد است و لذا میتوان گفت که بیهنجاری در جامعه بین «اعتقاد درباره نظر اکثر افراد» زیاد است.
